M’għandekx tafda lil min moħħu biex iħawwad u jdawwar.
kategorija
il-meteoroloġija
Fid-dinja mhux dejjem ir-rebbiegħa.
Ma tistax tistenna li kollox imur tajjeb fil-ħajja.
Id-dinja dejjem miexja, daqqa dritt u daqqa mgħawweġ.
Bit-tajjeb u l-ħażin kollu tagħha, il-ħajja tibqa’ għaddejja.
Il-qamar bil-pipa f’ħalqu u kulħadd kif Alla ħalqu.
Il-karattru tal-bniedem diffiċli jinbidel, għax hekk maħluq.
Imxi sewwa u ħalli l-baħar iħabbat.
Meta tagħmel it-tajjeb, jiġri x’jiġri jkollok il-kuxjenza nadifa.
Għal min hu baħħ, aħjar iff inkella aħħ.
Min m’għandux jew ma jridx jonfoq flus (= baħħ), aħjar jeqred bis-sħana (= iff) milli bil-bard (= aħħ), għax il-ħwejjeġ jiswew il-flus.
Ix-xemx ma titgħattiex bl-għarbiel.
Meta jsir xi ħażin kbir, diffiċli ħafna tgħattih.
Ix-xemx minn filgħodu turik x’ġej.
Minn filgħodu tinduna x’tip ta’ ġurnata se tkun. Bl-istess mod, it-tfal minn ċkunithom juruk x’karattru għandhom.
Għum fejn jilħaqlek.
Tiddeffisx għal biċċa xogħol jekk taf li m’intix kapaċi għaliha.
La tħallix is-sħiħ għar-riħ.
Toqgħodx moħħok fl-irqaqat għax tispiċċa tinsa l-essenzjali.
Kull baħar jipplaka.
Kull ħaġa ħażina xi darba tasal fi tmiemha. Jipplaka tfisser jikkalma.
Dar ħdejn il-baħar trid għaxra r-raħal.
Dar ħdejn il-baħar fiha iżda preġju minn dar li ma tkunx.
Ħares lejn il-qamar bil-ħajra għax għalik ikollu l-għira.
Superstizzjoni: dari kienu jemmnu li jekk mara tħares lejn il-qamar issib ir-raġel li tixtieq.
Fil-ħarifa l-mara timla l-qaleb bil-ġbejna u tħawwad il-brejma bin-nejna.
Il-mara tad-dar għandha ħafna xogħol kemm fid-dar kif ukoll fit-trobbija tat-tfal. Il-brejma tirreferi għal skutella u n-nejna hija kelma tat-tfal għal ikel.
Id-dmugħ tal-mara bħall-bnazzi fix-xitwa.
Id-dmugħ tal-mara, dmugħ tal-kukkudrilli.
Anqas l-ilma baħar mhu xorta.
Id-differenza kullimkien qiegħda.
Baħar fieragħ għar-riħ isfel, baħar mimli għar-riħ fuq.
Il-baħar mimli jġib ir-riħ fuq, u l-baħar fieragħ iġib ir-riħ isfel.
Baħar imfaħħal ma jkissirx, jimborġa.
Il-baħar immewweġ jaf iżid, iżda ma jkissirx l-opri tal-baħar.
Kull kalanka port.
F’sitwazzjoni diffiċli kull rifuġju tajjeb. Kalanka tirreferi għal daħla dejqa fuq il-baħar.
Baħar riħa ta’ dulliegħ il-maltemp stenna fih.
Il-baħar ikun imqalleb meta jkollu riħa ta’ dulliegħ.
Bix-xita u x-xemx, il-muna bil-ġiri ma tintemmx.
Il-ħażna ta’ sena partikolari ma tintemmx mill-ewwel bis-saħħa tax-xita u x-xemx.
Bnazzi fix-xitwa, trott ta’ bagħla u kappell ta’ miġnun, qatt iżżomm magħhom.
Il-bnazzi fix-xitwa, it-trott ta’ bagħla u n-nies imġienen qatt m’għandek tafdahom.
Ħarġa niddija sbula middija.
Il-qamħ jieħu pjaċir meta tagħmel in-nida. F’dan il-każ, ħarġa tfisser xkaffa u middija tfisser bin-nida.
Daħqa bżonjuża daqs ix-xemx.
Tajjeb li nkunu kuntenti u nidħqu daħqa.
Inkella r-roqba, inkella l-ħobża.
Fil-passat ċerti xogħlijiet kienu riskjużi, bħal pereżempju xogħol il-baħħara, imma xorta kellu jsir biex taqla’ x’tiekol u tgħajjex lill-familja. Ir-roqba tfisser l-għonq.
Ħut ta’ bla rjus fis-suq iġib il-flus.
Fl-istaġun tal-lampuki (jiġifieri f’Settembru u Ottubru) il-ħut iż-żgħir ikun imfittex u jġib il-flus.
Dak li ġġib fil-qamar, f’ebda kwart ma jkollu sabar.
Dari kienu superstizzjużi u kienu jemmnu li t-tfal li jiġu konċeputi fid-dawl tal-qamar tassew kien jagħtihom tal-qamar!
Faħħar il-baħar u ibqa’ fuq l-art.
Tagħżilx li tmur fuq il-baħar għax huwa xogħol perikoluż.
Fejn ix-xemx ma turix ma ssaħħanx.
Biex issolvi problema jeħtieġ li tieħu azzjoni.
Bejn il-kliem u l-fatti hemm il-baħar jikkumbatti.
Dak li tagħmel jgħodd, mhux dak li tgħid.
L-aħjar ħut jgħum f’qiegħ il-baħar.
Min jagħmel xogħlu sew u bil-għaqal ma jkunx iħobb jidher.
Fil-baħar bnazzi kulħadd baħri / kaptan.
Meta jinqala’ l-inkwiet tinduna min verament huwa kapaċi jsolvi l-problemi.
Is-sajf kabozza tal-fqir.
Dari s-sajf kien ikun perjodu fejn min ma kellux biex kien ibati inqas, peress li t-temp ikun isbaħ. Kabozza hija għamla ta’ kowt.
Fil-klomi xi ħaġa stenna.
Meta kollox ikun kwiet iżżejjed, ħejji ruħek għax ikun ġej il-maltemp. Il-klomi hija l-kalma perfetta tal-baħar.
Fis-sajf zokk jitimgħek u blata traqqdek.
Fis-sajf il-frott ikun abbundanti u s-sħana tħallik torqod fil-miftuħ.
Fit-tromb jikber l-ixkomp.
L-ixkomp (jew xkombor / lumi ta’ San Ġlormu) jikber iżjed meta jagħmel riefnu (= it-tromb).
Fix-xita, bil-bieb miftuħ dejjem tidħol ir-raxxa.
Meta l-inkwiet ma tilqagħlux ikollok tbati l-konsegwenzi.
F’sena milwiema l-ħuxlief bil-ħalel kbar u l-qamħ bi sbuliet żgħar.
Ħafna xita mhix tajba għall-qamħ, u minflok jikber iżjed il-ħuxlief. Milwiema tfisser b’ħafna ilma.
Ġej il-maltemp jew mill-poppa jew mill-pruwa meta jagħtas il-qattus.
L-annimali jkunu jafu meta jkun ġej il-maltemp għax iħossuh.
Għar-rebbiegħa n-naħla tkun lesta għall-għerusija.
Min irabbi n-naħal jeħtieġ li jieħu ħsieb tax-xehda fir-rebbiegħa.
Għomma l-ħarifa, bard fix-xitwa.
It-temp jimxi mar-ritmu tal-istaġuni.
Ix-xita fil-baħar tinżel.
Aktar kemm ikollok flus, aktar tidħaqlek ix-xorti.
Ħarifa bit-tajjeb, żwiemel u dwieb.
Meta fil-ħarifa jkun bnazzi, iż-żwiemel u d-dwieb (plural ta’ debba) tista’ tħallihom joħorġu.
Il-bidwi sormu jikwi.
Ix-xogħol tal-bdiewa huwa diffiċli immens, speċjalment fix-xmux.
Alwett bil-gziez, xita bil-qliel.
Kollox għandu żmienu. L-alwett huwa tip ta’ għasfur u joħroġ fit-temp milwiem.
Ħmura ta’ binhar iġbor ħwejġek u mur id-dar.
Il-ħmura ta’ matul il-ġurnata huwa sinjal li ġej il-maltemp.
Ħmura ta’ filgħaxija lesti ż-żwiemel għat-tiġrija.
Il-ħmura ta’ filgħaxija huwa sinjal li ġej temp sabiħ.
Jekk ma taqsamx il-bħajjar ma tkunx tista’ tnajjar.
Kien jeħtieġ li l-baħrin imorru jaħdmu fuq il-baħar ’il bogħod minn familthom biex jaqilgħu x’jieklu. Bħajjar huma oċeani u tnajjar tfisser tkampa.
Ħmura ta’ filgħodu lesti ż-żwiemel fejn joqogħdu.
Il-ħmura ta’ matul il-ġurnata huwa sinjal li ġej il-maltemp, jiġifieri daħħal iż-żwiemel ġewwa u stkenn.
Ħmura ta’ filgħodu oħroġ il-bhima mir-robu.
Il-ħmura ta’ matul il-ġurnata huwa sinjal li ġej il-maltemp, jiġifieri daħħal il-bhejjem ġewwa u stkenn. Robu tfisser għalqa.
Ħmura ta’ filgħaxija lesti d-debba għat-tiġrija.
Il-ħmura ta’ filgħaxija huwa sinjal li ġej temp sabiħ.
Il-ful iżirgħu fit-tajn sa rkupptejk u onqxu fit-trab idur għal għajnejk.
Il-ful għandu jiżara’ meta tkun ix-xita (= għalhekk fit-tajn) u għandu jiġi minqux meta l-art tkun niexfa (= itir it-trab).
Id-dinja bla tarf u l-baħar bla tmiem.
Id-dinja kbira ħafna u l-oċeani huma vasti.
Il-baħar duqu qabel ma titla’ fuqu.
Ara li l-ħajja fuq il-baħar tgħodd għalik qabel ma tiddeċiedi.
Il-baħar fis-sajf xiħ u fix-xitwa ġuvni.
Il-maltempi fuq il-baħar fis-sajf ikunu ħafna inqas ħorox milli fix-xitwa.
Il-baħar ftit ftit jiekol ix-xatt.
Il-progress isir naqra naqra.
Il-baħar sinjur aktar mill-art.
Il-baħar joffri aktar rikkezzi mill-art.
Il-ħmar jinġabar meta ġej it-temp.
Il-ħmar jinduna li jkun ġej il-maltemp u jidħol jistkenn.
Il-baħar tqassmu jsir għadajjar.
Meta xi ħaġa taqsamha f’ħafna biċċiet żgħar tispiċċa ma tgawdi xejn minnha.
Il-baħar żaqqu ratba u rasu ħatba.
M’għandek qatt tieħu sogru mal-baħar għax titqarraq.
Il-qamar mimli imma le jsellimli.
Meta l-mara ma tarax demm mestruwali, dan huwa sinjal li rnexxielha tinqabad tqila. Il-qamar mimli jirreferi għall-fatt li jkun għadda xahar.
Il-baħar żaqqu ratba u rasu iebsa.
M’għandek qatt tieħu sogru mal-baħar għax titqarraq.
Il-baħar żaqqu ratba u rasu stanga.
M’għandek qatt tieħu sogru mal-baħar għax titqarraq.
Il-beraq dukkar tax-xita.
Wara l-beraq tagħmel ix-xita.
Il-beraq fil-Lbiċ ix-xita jġib.
Meta jberraq fil-Lbiċ tagħmel ix-xita.
Il-bhejjem ta’ filgħodu tihom tibna ħa joqogħdu.
Il-ħmura ta’ matul il-ġurnata huwa sinjal li ġej il-maltemp, jiġifieri daħħal il-bhejjem ġewwa u stkenn.
Il-bnazzi jikxef il-kaxxi.
Il-bnazzi juri s-sbuħija tal-kampanja Maltija. Il-kaxxi huma l-għelieqi.
B’riħ jew riefnu minn hawn għandna nsiefru.
Xi darba jew oħra rridu mmutu.
Il-ġurnata minn filgħodu turik.
Minn filgħodu tinduna x’tip ta’ ġurnata se tkun. Bl-istess mod, it-tfal minn ċkunithom juruk x’karattru għandhom.
B’riħ jew riefnu minn hawn irridu nsiefru.
Xi darba jew oħra rridu mmutu.
Min ikun mimli ċomb ma jintefax il-baħar.
Min jaf li għandu tort jipprova jaħbi l-ħażin li għamel akkost ta’ kollox.
Il-qiegħa għat-tidrija, bil-ħobż u ż-żir fejnek, biex kull fewġa tithennieha.
Dari d-dris kien xogħol sabiħ, li jagħtik pjaċir daqslikieku għaddiet żiffa riħ. Żir tfisser qolla, li hija ġarra tal-fuħħar.
Il-kwiekeb tegħmeż għandna r-riħ.
Meta l-istilel jibdew iteptpu (= jegħmżu) ħafna, sinjal li jkun ġej ħafna riħ.
Il-Lbiċ jeħel u l-Punent il-Lbiċ jilgħab.
Ħwejġek jeħlu miegħek bit-tidlik li jġib miegħu r-riħ mil-Lbiċ, u jinbidel il-ħin kollu meta jkun mill-Punent il-Lbiċ.
Il-Lbiċ riħ jew xita żgur iġib.
Meta r-riħ ikun mil-Lbiċ żgur li jagħmel ir-riħ jew tagħmel ix-xita.
Il-malvizz izekzek billejl riħ Nofsinhar.
Il-ħoss li jagħmel il-malvizz (tip ta’ għasfur) jindika minn fejn ikun ġej ir-riħ.
Il-Milied taż-żina, il-Għid fil-kċina.
Jekk jagħmel temp sabiħ fil-Milied, għid li fl-Għid se jkollna eżatt il-kontra. Żina tfisser bnazzi.
Il-Punent itella’ u jniżżel kull mument.
Ir-riħ mill-Punent iġib miegħu x-xita.
In-nemus fuq il-qamħ sinjal li dan ikun qed jisħon.
Meta tara n-nemus fuq il-qamħ tista’ tibda taħsad għax tkun waslet is-sħana.
Il-Punent iwiegħed u jagħti.
Ir-riħ mill-Punent iġib miegħu x-xita.
Il-qattus jaħsel wiċċu lejn fejn ikun ġej ir-riħ.
Il-qtates ikunu jafu meta jkun ġej il-maltemp għax iħossuh.
In-nar u l-ilma jbeżża’.
Is-sajjetti (= in-nar) u l-għargħar (= l-ilma) jagħmlu ħsara kbira.
In-nejja reġgħet ġiet u l-fawwara għoddha mtliet.
Tkun bdiet ix-xita (= il-fawwara) sew fiż-żmien fejn jibda jinbiegħ il-qastan nej (= in-nejja).
Li fis-sajf iġġorr in-nemla, fil-ħarifa tkaxkru l-ħamla.
Inti taħdem u tistinka biex tfaddal, u l-membri ingrati ta’ familtek iberbqulek kollox. Il-ħamla huwa dak kollu li jġorr miegħu l-ilma meta tagħmel ħafna xita.
Ir-raba’ tax-xtut bħal-leħja tal-utut.
L-għelieqi ta’ ħdejn il-baħar ftit li xejn ikunu għammiela. Utut tfisser bdabad.
Ir-rebbiegħa hi s-sebħ tas-sena, is-sajf nofsinhar, il-ħarifa l-Għarb u x-Xitwa l-lejl.
Ir-rebbiegħa staġun sabiħ ħafna, għax jagħmel minn kull tip ta’ temp.
Li ġġorr in-nemla tieklu l-ħemla.
Inti taħdem u tistinka biex tfaddal, u ħaddieħor iberbaqlek kollox. Il‑ħemla huwa dak kollu li jġorr miegħu l‑ilma meta tagħmel ħafna xita.
Ir-riħ erħilu jonfoħ.
Meta tagħmel it-tajjeb, jiġri x’jiġri jkollok il-kuxjenza nadifa.
Ir-riħ imexxi l-bastimenti, imma hu jgħarraqhom.
Oqgħod attent għax ħaġa tista’ daqqa tagħmillek il-ġid, u daqqa tagħmillek il-ħsara.
Ir-riħ tax-xirokku jġiegħel lill-ernjużi jdoqqu.
Ir-riħ mix-Xlokk ma jagħmilx ġid lil dawk li jkunu morda bl-ernja (= il-bażwa). Idoqqu fis-sens ta’ jilmentaw.
Is-sahra twila għax spiċċat il-qargħa twila.
Il-bdiewa għandhom ġranet tax-xogħol twal ħafna fis-sajf, żmien fejn ma tikbirx il-qargħa twila. Għalhekk jagħmlu s-sahra.
Is-sajf il-maħruq jinqala’ l-ħruġ.
Dari s-sħana li kienet tagħmel fl-eqqel tas-sajf kienet iġġiegħel lin-nies joħorġu ’l barra u jmorru jgħumu, għax ġewwa kienet tkun wisq sħana.
Is-sajf jagħmel tiegħu u msejken min ma jkollux frott minn tiegħu.
Fis-sajf kollox jinxef qoxqox bis-sħana, il-frott trid taħseb għalih minn qabel.
Is-sajf joħroġ tifel u jidħol xiħ.
Il-jiem fis-sajf ikunu itwal (= ixjeħ) mill-istaġuni l-oħra.
It-temp tal-Punent ksir il-għajn kull mument.
Ir-riħ ikun mill-Punent iġib ħafna sħab.
Ix-xemx bdiet kiefra u l-gavott ma jdoqqx iżjed fifra.
Proverbju storiku li juri li meta kien ikun ġej il-maltemp, l-ikreh baħri ta’ fuq il-vapur (= il-gavott) kien jinżel idoqq il-fifra biex iwissi lil kulħadd. Meta ma kienx jinżel, kien ifisser li l-maltemp għadda.
Ix-xemx issaħħan imma l-ebda borma ma tgħalli.
Trid taħdem u tistinka biex taqla’ l-flus.
Ix-xemx liżar l-art.
Is-sħana tax-xemx iżżomm l-art sħuna.
Alla fuq kollox u fuq kulħadd; xemx u xita jibgħat lil kulħadd.
Alla jittratta lil kulħadd l-istess, għax huwa ġust.
Ix-xemx miblula taħraq.
Ix-xemx li ma tħosshiex taħraq xorta waħda tieħdok u tagħmillek il-ħsara.
Il-qamar jimla meta l-qalb tkun ħimla.
Meta l-qamar ikun qed jimla’, tiżdied l-attrazzjoni sesswali. Ħimla tirreferi għall-emozzjonijiet.
Ix-xemx tar-rebbiegħa tibla’ bħall-belliegħa.
Ix-xemx li tagħmel fir-rebbiegħa tkun qawwija ħafna. Il-belliegħa hija mostru mitoloġiku Malti li jgħix bil-bjar, il-ġibjuni u l-għerien.
Ix-xemx titla’ u tinżel għal kulħadd.
Kulħadd indaqs fid-dinja, m’aħniex iżjed speċjali minn ħaddieħor.
Ix-xita bikrija tnebbet il-ġarġir.
Jinbet il-ġarġir meta tagħmel ix-xita bikrija.
Ix-xita bil-boqoq xita dewwiema.
Ix-xita bil-boqoq tinfiltra fil-ħamrija.
Iżra’ u laqqam f’qamar xiħ.
Għandek tiżra’ u tlaqqam meta jkun qamar xiħ, jiġifieri l-qamar ikun lejn l-aħħar tax-xahar tiegħu qabel jintilef.
Ix-xita hdiet, kull tajra mxiet.
Ix-xita issa waqfet u kulħadd jista’ jkompli fejn ħalla.
Ix-xita mill-Punent ma tħallix warajha lment.
Ir-riħ mill-Punent iġib ħafna xita miegħu, u ħadd ma jgorr minnha!
Ix-xita mil-Lvant timla l-vagant.
Ir-riħ mil-Lvant iġib ix-xita miegħu, u din tħaddar fejn ikun għadu vojt (= vagant).
Ix-xita tal-qigħan imwiegħda.
Ġunju huwa x-xahar tad-dris, u dejjem tagħmel ix-xita.
Iż-żrigħ u t-tilqim fil-qamar qadim.
Għandek tiżra’ u tlaqqam meta jkun qamar qadim (jew xiħ), jiġifieri l-qamar ikun lejn l-aħħar tax-xahar tiegħu qabel jintilef.
Ja għasfur tbaħbaħ u nfela; waslet għalik ir-rebbiegħa, ladarba fl-art ix-xgħir mela.
Meta tasal ir-rebbiegħa, l-għasafar ikollhom fejn jinnamraw u jagħmlu l-bejta tagħhom.
Ix-xitwa mara sewwa, is-sajf raġel xalatur.
Fix-xitwa hemm iżjed ġabra d-dar, fis-sajf hemm iżjed ħruġ u divertiment.
Jekk l-ors ibill siequ fil-Gandlora, stenna xita qawwija wara.
Meta f’jum il-Gandlora tagħmel ix-xita, tagħmel xita iżjed qawwija wara. Il-Gandlora tiġi fit-2 ta’ Frar.
Jekk ma jagħmilx ilma nixorbu l-ilma, jekk jagħmel l-ilma nixorbu l-inbid.
Meta tagħmel ix-xita, jikber l-għeneb u nagħmlu l-inbid bih. Jekk le, ma jkollna xejn.
Meta x-xott jixxarrab malajr jinxef.
Min hu fqir bil-ftit għajnuna li jingħata xorta ma jgħaddix.
Jekk ma’ nofsinhar ix-xemx tkun safra bajdanija, aktarx tkun xita għal filgħaxija.
Jekk ix-xemx tkun safra bajdanija għall-ħabta ta’ nofsinhar, wisq probabbli tagħmel ix-xita filgħaxija.
Jekk tara l-kwiekeb ilebilbu riħ qawwi stenna.
Meta tara l-kwiekeb ilebilbu, għid li ġej riħ qawwi.
Jew issensel jew ixxenxel.
Meta ma tagħmilx xita l-uċuħ tar-raba’ jinxfu kollha (= f’sensiela), u meta tagħmel ix-xita jkunu għammiela ħafna (= ixenxlu, jagħmlu l-għeruq).
Kewkba ħamra nar, dell ħażin.
Dari kienu jemmnu li kewkba ħamra ħafna hija sinjal ta’ risq ħażin.
Kif jibda jaqa’ l-weraq, jisreġ il-beraq.
Jibda jberraq malli tibda dieħla l-ħarifa. Jisreġ tfisser jixgħel.
Kull għasfur imur mar-riħ, biss il-bies imur kontrih.
L-għasafar kollha jmorru fid-direzzjoni tar-riħ minbarra l-bies.
Kif tibda l-ħdura, in-nies tibda ssebbaħ il-bħura.
Malli toqrob ir-rebbiegħa, in-nies jitħajru iżjed jersqu lejn il-baħar. Bħura plural ta’ baħar, b’referenza għax-xtut.
La tibtell l-għetejba toħla l-ilbieba.
Malli tagħmel l-ewwel xita wara sajf twil, jibda jaqleb it-temp u l-ikel jibda jiġina itjeb. Tibtell l-għetejba tfisser li tixxarrab l-għatba tal-bieb, u l-ilbieba hija l-biċċa r-ratba tal-ħobż.
Fejn tidħol ix-xemx ma jidħolx it-tabib.
Ix-xemx tagħtik is-saħħa u tbiegħed il-mard.
L-ajru akbar mit-tajra.
Hemm sitwazzjonijiet li ma tistax tikkontrolla, għax huma ferm ikbar minnek.
L-ewwel xita tkun għar-raba’ u għall-bjar; jekk tissokta bil-ġid, l-irziezet u d-djar.
Aktar kemm tagħmel xita, aktar ingawdu għax aktar ikollna x’nixorbu u x’nieklu.
F’San Ġwann tidħol l-għassa.
F’San Ġwann tispiċċa r-rebbiegħa u jibda s-sajf. San Ġwann jiġi fl-24 ta’ Ġunju.
L-għerienaq il-maltemp iqanqlilhom il-ġwienaħ.
Meta jagħmel il-maltemp, l-għasafar ibatu.
L-iswed ibeżża’ u l-abjad ixebba’.
Kulħadd jibża’ mis-sħab iswed, iżda s-sħab tax-xita huwa l-abjad.
Mal-ewwel berqa n-nannu jofqos il-miżwed u n-nanna tlesti l-imserka.
Meta dari kienet tibda d-dieħla l-ħarifa, il-bdiewa kienu jaħsbulu biex jiżirgħu l-ful u l-ħajjata kienu jibdew jinsġu. Il-miżwed jirreferi għall-qoxra tal-ful u l-imserka tirreferi għal parti mill-makkinarju tal-insiġ.
Meta fis-sajf tberraq it-Tramuntana, jew xita qliel jew kbira sħana.
Meta jkun riħ bil-beraq ġej mit-Tramuntana, dan ifisser li jew ġejja ħafna xita jew ħafna sħana.
Meta fl-art jidħol il-gawwi, stenna riħ qawwi.
Meta l-gawwi jidħol jistkenn l-art, sinjal li ġej riħ qawwi.
Il-bniedem għaqli ma jdurx ma’ kull riħ.
Bniedem rasu fuq għonqu jkun konsistenti f’li jagħmel.
Meta jberraq il-Punent, aħsiblu biex tkun lest.
Lesti ruħek għall-maltemp meta jkun ir-riħ mill-Punent u bil-beraq.
F’San Mattija jekk ma ssibhiex filgħodu ssibha filgħaxija.
F’San Mattija għandu jinżara’ l-qamħ. It-tomnija tirreferi għat-tgħam u mwaħħra tfisser tard fl-istaġun. San Mattija jiġi fl-24 ta’ Frar.
Meta jberraq il-Punent, ikun ilesti għall-maltemp.
Lesti ruħek għall-maltemp meta jkun ir-riħ mill-Punent u bil-beraq.
Min jimxi bir-riħ isib ruħu f’nofs it-triq.
Min diġà jibda b’vantaġġ fuq ħaddieħor, aktar għandu ċans jirnexxi.
Meta jidher il-Kawkaw, riħ Nofsinhar.
Meta fis-sema tkun tista’ tara l-Kawkaw (= Alpha Carinae/Canopus, magħmula minn żewġ kewkbiet), ir-riħ ikun ġej min-Nofsinhar.
Meta jidhru l-kwiekeb kbar, ix-xita tkun qrib.
Il-kwiekeb kbar u ċari huwa sinjal li tkun ġejja x-xita.
F’Sant’Andrija l-jiem jiqsaru b’pass ta’ tarbija.
Lejn l-aħħar ta’ Novembru tibda tħoss li l-ġurnata qed tiqsar. Sant’Andrija jiġi fit-30 ta’ Novembru.
Meta jiftaħ il-Punent ikun għadda l-maltemp.
Meta r-riħ ikun ġej mill-Punent, sinjal li l-maltemp ikun għadda.
Meta jiġu l-pluvieri jiġi l-maltemp.
Meta jiġu l-pluvieri, li huma għasafar tal-ispeċi Pluvialis squatarola, stenna l-maltemp.
F’Santa Luċija jibdew l-irwiegel.
F’Santa Luċija l-bdiewa joqogħdu attenti għall-irwiegel. Santa Luċija tiġi fit-13 ta’ Diċembru.
Meta d-dielja tistaħba, in-nies tħoss il-bard ħafna.
Meta d-dielja toħrof (= twaqqa’ l-weraq) ifisser li tkun dieħla x-xitwa.
Meta jitbierek ir-riħ, in-nies jerfgħu l-ġieħ.
Dari kien hemm l-obbligu li min hu Nisrani jitqarben tal-inqas darba f’sena, fi żmien l-Għid il-Kbir, u dan jinzerta l-istess żmien li fih jitbierek ir-riħ.
Meta d-dielja toħroġ ir-rimja tfakkarna fil-Wirja.
Meta d-dielja tibda tarmi, niftakru fil-Wirja tal-Imnarja (li tiġi fid-29 ta’ Ġunju).
Meta jsaffru l-iġfien ikunu fgaw il-widien.
L-iġfna/iġfien (plural ta’ ġifen) kienu jsaffru għall-għajnuna fil-maltemp, bl-istess mod li ħaġa bilfors issir kawża ta’ xi ħaġa oħra.
F’Santa Luċija l-jiem jitwalu b’pass ta’ tarbija.
Lejn nofs Diċembru l-ġurnata terġa’ tibda titwal bil-mod il-mod. Santa Luċija tiġi fit-13 ta’ Diċembru.
Ix-xemx ma ddawwalx il-għami.
Min ma jridx jifhem, mhux ser jifhem.
Meta d-dinja tmiegħkek, il-qamar fl-aħħar iżiegħdek.
Superstizzjoni Maltija fejn kienu jemmnu li jekk il-biedja tkun sejra ħażin, il-qamar ipattilek u jġiblek ir-risq.
Meta l-ajru jagħmel tiegħu, sal-baħar juri qiegħu.
Il-maltemp tant ikun qawwi li l-baħar mill-qiegħ iqallbu.
Meta l-baħar juri qiegħu l-maltemp jerfa’ driegħu.
Il-maltemp tant ikun qawwi li l-baħar mill-qiegħ iqallbu.
Meta jispiċċa l-bettieħ, is-senduq jimla li fih għax il-bajd bil-għali jinbiegħ.
Lejn l-aħħar tas-sajf (= meta jibda jispiċċa l-bettieħ), dari kien jogħla l-prezz tal-bajd għax it-tiġieġa tkun diġà bdiet terfa’, jiġifieri tieqaf tbid il-bajd.
Meta l-gawwi jkun jogħla flimkien, ikun ġej ir-riħ.
Meta l-gawwi jidħol jistkenn l-art, sinjal li ġej riħ qawwi.
Meta l-gru jgħaddi fil-għoli, ikun ġej il-maltemp.
Meta tara l-gru (għasfur tal-ispeċi Grus grus) itir fil-għoli, sinjal li jkun ġej il-maltemp.
Għal San Mikiel lesti l-gandlier.
Il-ġurnata tibda tiqsar fl-aħħar ta’ Settembru. San Mikiel jiġi fid-29 ta’ Settembru.
Meta l-kelb jitmiegħek u l-ħmar jimraħ, jew l-irwiefen ittenna jew bix-xita għandek tifraħ.
L-imġiba tal-annimali turik x’tip ta’ maltemp qed tistenna - jew riħ qawwi, jew xita biex issaqqilek l-għelieqi.
Meta tidher it-Trajja, il-qoton jisbieħ.
Meta fis-sema tara l-kwiekeb tat-Trajja (Pleiades) - li jinsabu fil-kostellazzjoni tat-Tawr - il-qoton ikun beda jisbieħ.
Għal Santa Luċija l-jum jagħmel pass ta’ tarbija.
Lejn nofs Diċembru l-ġurnata terġa’ tibda titwal bil-mod il-mod. Santa Luċija tiġi fit-13 ta’ Diċembru.
Meta l-Punent u l-Majjistral ikunu bix-xlieqa, kulħadd ikun bid-diqa.
Meta r-riħ ikun ġej mill-Punent jew mill-Majjistral, jagħmel temp ikrah u kulħadd ikollu burdata ħażina. Xlieqa hija dik il-linja sħab fuq l-orizzont.
L-għali u l-maltemp jiġu bla ma tibgħat għalihom.
L-inkwiet jiġi fuqek mingħajr ma tkun qed tistennieh.
Meta l-qamar ikollu l-għalqa lesti biex tisma’ b’xi għarqa.
Meta l-qamar ikollu ċerta dija mad-dawra tiegħu, sinjal li jkun ġej maltemp kbir u għalhekk ma tridx tersaq lejn il-baħar għax jieħdok.
Riħ imb riħ jirbaħ il-master.
Meta għandek lagħaba bl-istess ħila (riħ imb riħ), ma jirbaħ ħadd. Il-master tfisser il-logħba, jiġifieri l-l-logħba tkun rebħet fuq il-lagħaba.
Meta l-qamar ikun immejjel juri li jkun ġej il-maltemp.
Ikun mistenni l-maltemp meta l-qamar ikun immejjel.
Qatt issiefer b’riħ ħażin.
Tibdiex biċċa xogħol meta diġà tkun taf li bdejt bi żvantaġġ.
Is-sajf ta’ San Martin, il-biedja tifraħ bih.
It-temp sabiħ f’Novembru jagħmel tajjeb għall-biedja.
Meta l-qamar irabbi l-qiegħa, tista’ tgħid li hu riħ isfel.
Meta l-qamar ikollu dija madwaru, ikun riħ isfel.
Meta qattus tara f’xi gallarija, għid li ħierġa x-xemx.
Il-qtates iħobbuha s-sħana tax-xemx u jmorru fiha meta toħroġ.
Ix-xita f’San Mark nar fl-art.
Ix-xita lejn l-aħħar ta’ April ma tagħmilx ġid lir-raba’. San Mark jiġi fil-25 ta’ April.
Meta xxebba’ fl-ilma taflija, kull sbula tagħmel mija.
L-isbul jikber ġmielu meta l-ħamrija taflija tixrob ħafna ilma.
Meta tara l-beraq lesti l-girna fejn tintebaq.
Meta tarah iberraq lesti ruħek għax-xita u mur stkenn (= tintebaq). Girna hija kmajra.
Ix-xita għal Sant’Anna bikrija, jekk tagħmel, beraq u sajjetti fiha.
Meta tagħmel ix-xita lejn l-aħħar ta’ Lulju tkun bikrija, b’ħafna beraq u sajjetti. Sant’Anna tiġi fis-26 ta’ Lulju.
Sax-xemx u l-qamar jiġġieldu.
It‑tilwim u l‑ġlied huma komuni ħafna.
Meta x-xita tagħmel bikri u tibqa’ sal-imwaħħar, il-bidwi jkollu x’jitma’ u jaħżen sal-aħħar.
Ix-xita fit-tul tgħin biex jirnexxu l-uċuħ tar-raba’, u b’hekk il-bidwi jkollu biex jitma’ lil familtu.
Meta tara l-ħuttaf tkun ġejja x-xita.
Meta tara l-ħuttafa (għasfur tal-ispeċi Hirundo rustica) lesti ruħek għax-xita u mur stkenn.
Meta tara l-qattus jitmiegħek tinsiex tieħu l-kabozza miegħek.
Meta tara l-qattus jitmiegħek sinjal li tkun ġejja x-xita. Kabozza hija tip ta’ kowt.
Sebaħ fl-aħħar nhar il-ġahar.
Wieħed m’għandu qatt jitlef it-tama f’sitwazzjoni ħażina, bħal meta jisbaħ wara ġurnata mċajpra. Ġahar proprjament tfisser persuna li ma tarax sew.
Meta tibda taqa’ l-werqa, ix-xemx taraha bis-serqa.
Ix-xemx tibda tistaħba wara s-sħab meta tibda l-ħarifa.
Il-mewt u xita Alla jaf meta.
Alla biss jiddeċiedi meta niġu fid-dinja u nitilqu minnha.
Meta tidher il-qawsalla waqt il-maltemp ta’ filgħodu turi xita; ta’ filgħaxija bnazzi.
Meta tara l-qawsalla filgħodu tkun ix-xita, u meta tara l-qawsalla filgħaxija jkun bnazzi.
In-namar t’Alla jbeżża’.
Dari l-qilla tan-natura (eż. il-maltempati) kienu jeħduha bħala wirja tas-setgħa t’Alla. Namar tfisser għemil.
Min għall-mulett ixammar jifdallu xi jqammar.
Il-mulett iżjed faċli jinqabad meta jkun jidher il-qamar. Ixammar tfisser jistad.
Meta titla’ x-xemx jgħibu l-kwiekeb.
Fil-ħajja jeħtieġ li tiffoka fuq dak li huwa tassew importanti; ix-xemx iġġib fix-xejn il-kwiekeb.
Jekk tagħmel ix-xita f’Santa Bibjana, iddum tagħmel xita erbgħin ġurnata.
Jekk lejn il-bidu ta’ Diċembru tagħmel ix-xita, din tibqa’ tagħmel għal erbgħin jum. Santa Bibjana tiġi fit-2 ta’ Diċembru.
Meta titla’ x-xemx, titla’ għal kulħadd.
Fid-dinja ħadd ma hu iżjed speċjali minn ħaddieħor.
Jekk tagħmel ix-xita f’tar-Rużarju filgħodu tkun bikrija, jekk waranofsinhar tkun imwaħħra.
Meta x-xita tiġi fl-ewwel Ħadd ta’ Ottubru, jekk ikun filgħodu tagħmel ix-xita kmieni fl-istaġun u jekk filgħaxija tagħmel ix-xita tard fl-istaġun. Il-Madonna tar-Rużarju tiġi fis-7 ta’ Ottubru.
Min ikollu għalqa mal-baħar irid oħra r-raħal.
Dari l-bidwi kien isibha iktar bi tqila jasal sal-għalqa li tkun fejn il-baħar, u allura kien ikollu oħra aktar viċin ta’ daru biex jgħajjex il-familja biha.
Meta tkun sena milwiema, il-ħalel tal-ħuxlief ikunu kbar u tal-qamħ ikunu xagħar żgħar.
Meta matul is-sena tagħmel ħafna xita (= tkun milwiema), il-ħuxlief jikber ħafna iżjed iżda l-qamħ ibati daqstant ieħor.
Meta tqattar ix-xita, is-sajda tkun f’waqtitha.
Meta terġa’ tibda x-xita, jerġa’ jibda s-sajd.
Jekk toħroġ Santa Katerina, toħroġ il-Kunċizzjoni.
Jekk it-temp jippermetti li toħroġ Santa Katerina, mela jippermetti li toħroġ ukoll il-Kunċizzjoni. Santa Katerina tiġi fil-25 ta’ Novembru u l-Kunċizzjoni tiġi fit-8 ta’ Diċembru.
Meta x-xemx tinżel fl-ixkora turi l-maltemp.
Meta x-xemx titgħatta bis-sħab (= l-ixkora) stenna l-maltemp.
M’hawn xejn ġdid taħt il-kappa tax-xemx.
Iż-żmien jgħaddi iżda ċ-ċiklu tad-dinja dejjem l-istess jibqa’.
Mill-ksieħ u r-riħ jiġu l-għelejjel, mix-xemx u x-xita jsiru l-għelejjel.
Il-kesħa u r-riħ imarrdu l-uċuħ tar-raba’ (l-ewwel tifsira ta’ għelejjel - plural ta’ għalla - hija mard), filwaqt li x-xemx u x-xita jagħmlulhom il-ġid (it-tieni tifsira ta’ għelejjel hija wċuħ tar-raba’).
Aħjar il-bard ta’ Jannar mix-xemx li ma ssaħħanx.
Xemx li ma ssaħħanx ma fihiex gost. Aħjar il-bard.
Min jitwieled taħt stilla tal-Lvant, ħajtu tkun kollha hena u kant.
Superstizzjoni li dawk li jitwieldu meta l-istilel ikunu fil-Lvant, ix-xorti tidħqilhom u jgħixu ħajja sabiħa.
Min jibża’ li jismar ma joqgħodx fix-xemx.
L-inkwiet m’għandekx xi tridu.
Min jiżra’ r-riħ jaħsad it-tempesti.
Il-kastig ikun kbir skont kemm ikun kbir il-ħażin li tkun għamilt.
Mingħajr bella ma tinbena ħalla.
Ix-xita (= bella) hija importanti ħafna għall-uċuħ tar-raba’.
F’Jannar agħlaq in-nagħaġ fil-għar.
F’Jannar jagħmel temp ikrah u kulħadd joqgħod ġewwa.
Nhar il-Lunzjata tiġi l-bilbla u tmur l-alwetta.
Għall‑ħabta tal-Lunzjata, l-alwetta tisparixxi u tiġi l‑bilbla (dawn żewġ tipi ta’ għasafar). Il-bilbla tagħmel Malta minn Marzu sa Ottubru u l-alwetta tpassi fil-ħarifa. Il-Lunzjata tiġi fil-25 ta’ Marzu.
Mogħdija ta’ għasafar kbar sinjal li ġej il-maltemp.
Meta tara l-għasafar kbar jittajru sinjal li jkun ġej il-maltemp dalwaqt.
F’Marzu aqla’ mnieħrek u qartsu.
Tagħmel kesħa kbira f’Marzu. Qartsu tfisser geżwru.
Nhar ta’ Sibt, ħin jew ieħor għandha toħroġ ix-xemx.
Superstizzjoni li nhar ta’ Sibt dejjem toħroġ ix-xemx, għax huwa jum il-Madonna u dan huwa l-jum li fih il-Madonna tnixxef il-ħrieqi tal-Bambin Ġesù.
Min ma jridx jibtell ma joħroġx fix-xita.
Min ma jridx inkwiet m’għandux iġibu b’idejh. Jibtell tfisser jixxarrab.
F’Marzu l-bard irqiq jidħol fl-għadam.
Tagħmel kesħa kbira f’Marzu.
F’Jannar stenna xita, ksieħ u nar.
F’Jannar u Frar jagħmel temp ikrah. In-nar jirreferi għall-beraq u s-sajjetti.
Qamar bil-qiegħa riħ isfel iġib.
Meta l‑qamar ikollu dija (= qiegħa) madwaru, ikun riħ isfel.
Qamar rieqed baħar imqajjem; qamar wieqaf baħar bnazzi.
Meta l-qamar ikun f’pożizzjoni aktar orizzontali, l-baħar ikun imqalleb, u meta l-qamar ikun f’pożizzjoni aktar vertikali, il-baħar ikun kalm.
Raff bl-irjus ragħad u beraq iġib.
Meta tara li s-sħab ikollu bħal irjus fit-tarf, għid li ġejjin ir-ragħad u l-beraq.
F’Ħadd il-bluh ix-xita tibda tfuħ.
Ix-xita tnaqqas sew lejn żmien il-karnival (fi Frar).
Għax-xita ta’ Jannar fil-bikri lesti l-bjar.
F’Jannar tagħmel ħafna u ħafna xita.
Raff tas-sħab ragħad u beraq stenna.
Meta tara li s‑sħab ikollu bħal irjus fit‑tarf, għid li ġejjin ir‑ragħad u l‑beraq.
Nhar San Mattija żriegħ it-tomnija, u la mwaħħar u la bikrija.
F’San Mattija għandu jinżara’ l‑qamħ. It‑tomnija tirreferi għat‑tgħam u mwaħħra tfisser tard fl‑istaġun. San Mattija jiġi fl‑24 ta’ Frar.
Il-bard ta’ Jannar iqaxxar ġild il-ħmar.
F’Jannar tagħmel kesħa kbira.
Ħruġ Marzu dħul April, ix-xita karru deheb fin.
Ix-xita fl-aħħar ta’ Marzu u fil-bidu ta’ April tagħmel ġid lill-uċuħ tar-raba’.
Ras ir-Randan, ras il-maltemp.
Malli jasal ir-Randan, jasal ukoll il-maltemp.
Meta Alla jtina l-bqija tax-xita, l-ilbies tas-sbul jitwal ’il fuq mill-komma.
Il-qamħ ikompli jikber meta x-xita tagħmel f’waqtha.
April imut bil-bard u Mejju jrid il-ward.
Il-kesħa tispiċċa f’April, u l-fjuri jwarrdu f’Mejju.
Il-bard ta’ Jannar iqaxxar dahar il-ħmar.
F’Jannar tagħmel kesħa kbira.
Nhar San Pawl it-temp iqalleb seba’ darbiet.
Fil-festa tal-Konverżjoni ta’ San Pawl, fil-25 ta’ Jannar, it-temp ikun instabbli ħafna.
Riħ il-Lbiċ jieħu u ma jġib.
Meta r-riħ ikun ġej mil-Lbiċ, l-opri tal-baħar (dgħajjes, vapuri, eċċ.) ma jkunux jistgħu jidħlu fil-port.
Ibża’ mis-sokor ta’ Marzu.
L-uċuħ tar-raba’ ssirilhom ħafna ħsara meta tagħmel ħafna xita f’Marzu. Sokor tirreferi għall-art, bħallikieku fis-sakra bl-ilma kollu li tkun xorbot.
Riħ isfel biċ-ċpar stenna Majjistral.
Meta jkun riħ isfel u biċ-ċpar, sinjal li r-riħ se jdur mill-Majjistral.
Marzu bl-ilma xebgħan italla’ ġbira, u gozz ikbar tkun tat-tgħam.
It-tgħam (jiġifieri ċ-ċereali) jissaqqa u joktor bix-xita ta’ Marzu.
Fi Frar ix-xita billejl u xogħol binhar.
Fi Frar ix-xita tagħmel billejl u l-bidwi jaħdem fl-għalqa matul il-ġurnata.
Sal-Qaddisin Kollha r-riħ jiġi bil-bolla.
Ir-riħ mill-Majjistral idum ġej sal-bidu ta’ Novembru. Il-Qaddisin Kollha tiġi fl-1 ta’ Novembru.
F’Mejju kollox jinxef sal-plejju.
Kollox jinxef f’Mejju.
Riħ isfel, meta tniggeż il-ħmar kemm jiżfen.
Ir-riħ isfel idejjaq lil kulħadd għax l-arja tkun tqila.
Nannu xiħ bil‑kabozza u d-dulliegħ.
Meta raġel jixjieħ ma jagħmel xejn utli, ħlief jissaħħan bil‑kabozza (għamla ta’ kowt) u joqgħod id‑dar jiekol.
San Bartilmew għandu l-muftieħ tax-xita.
Tibda x-xita lejn it-tielet ġimgħa t’Awwissu.
Marzu l-fart iħossu f’qarnu.
Tagħmel kesħa kbira f’Marzu. Il-fart jirreferi għall-annimali bovini.
Riħ ta’ siegħa jnaddaf qiegħa.
Għal għarrieda jaf jiġri xi ħaġa li taqleb is-sitwazzjoni kollha ta’ taħt fuq.
Ix-xita ta’ Jannar troxx il-bżar.
Meta tagħmel ix-xita f’Jannar, id-demel (= il-bżar) jidħol aħjar fil-ħamrija.
Il-baħar ta’ Mejju jgħarrqek u jħallik.
F’Mejju daqqa jkun il-maltemp u daqqa jikkalma.
Qatt issiefer kontra r-riħ.
Jekk timxi mal-kurrent u tħares ir-regoli, inqas għandek ċans li tispiċċa fl-inkwiet.
Fi Frar tkun ix-xita billejl u taħdem binhar.
Fi Frar ix-xita tagħmel billejl u l-bidwi jaħdem fl-għalqa matul il-ġurnata.
Oqgħod kwiet għax tiġi x-xita u jagħmel il-wied.
Rażżan ilsienek biex ma toħloqx inkwiet.
Riħ xfert, lil hinn jieħdok u lil hawn ma jiġbdekx.
Meta r‑riħ ikun ġej mil‑Lbiċ, l‑opri tal‑baħar (dgħajjes, vapuri, eċċ.) ma jkunux jistgħu jidħlu fil‑port. Riħ xfert huwa riħ qawwi li jqalleb il-baħar.
Marzu Marzell, bil-kabozza u bil-kappell.
F’Marzu xi kultant ikollok tilbes ġakketta għax il-bard, u xi kultant il-kappell biex tilqa’ x-xemx. Kabozza hija għamla ta’ kowt.
Lil min ommu tħobbu, ixxiddlu l-kabozza f’Mejju.
F’Mejju t-temp ma jkunx stabbli u għalhekk jeħtieġ li tilbes adattat. Kabozza hija tip ta’ kowt.
San Lawrenz ix-xahar tas-sħana.
Tagħmel ħafna sħana f’Awwissu. San Lawrenz jiġi fl-10 ta’ Awwissu.
Nannu xiħ bil-kabozza u l-muftieħ.
Meta raġel jixjieħ ma jagħmel xejn utli, ħlief jissaħħan bil-kabozza (għamla ta’ kowt) u joqgħod id-dar.
San Martin ikisser it-tin u Katarin tisqih mill-fin.
It-tin taċ-ċappa nikluh fl-ewwel ġimgħa ta’ Novembru u fit-tielet ġimgħa x-xita ssaqqi s-siġar tat-tin għall-istaġun ta’ wara. San Martin jiġi fil-11 ta’ Novembru u Santa Katerina tiġi fil-25 ta’ Novembru.
Min joħbol biċ-ċajt, jiled ir-riħ.
Kull ma jagħmel l-injorant huwa bla valur.
Jannar bardan. Meta jsib l-art liebsa jneżżagħha, u meta ma jsibhiex liebsa jlibbisha.
It-temp ta’ Jannar jeqred il-ħdura, iżda n-natura xorta terġa’ tnibbet.
Marzu Marzellu, in-nanna taħraq il-moxt u r-rixtellu.
Tagħmel kesħa kbira f’Marzu. Il-moxt u r-rixtellu jirreferu għall-makkinarju tal-insiġ.
Sajf imniddi, ħarġa mimlija.
Jekk fis-sajf tagħmel xi ftit xita, il-pjanti ħdejn il-bieb u fit-tieqa (= il-ħarġa) jidhru isbaħ u mimlija.
Jannar daħħal lilek u lil għajrek ġewwa d-dar.
F’Jannar jagħmel temp ikrah u kulħadd joqgħod ġewwa.
Awwissu jaħbat ʼil-mara kemm imissu.
Ix-xemx ta’ Awwissu tkun qawwija ħafna.
Mejju bla riħ, il-biedja tifraħ bih.
Ir-riħ ta’ Mejju jirvina l-uċuħ tar-raba’, aħjar mingħajru.
Frar fawwar jimla l-bjar.
Tagħmel ħafna xita fi Frar.
F’Ġunju bdiewa għarqana u wċuħ daħqana.
F’Ġunju l-bdiewa jkollhom ix-xogħol, imma jkunu kuntenti.
Sema naqxet il-fekruna, jew xita qliel jew riħ fortuna.
Meta fis-sema jkun hemm sħab dahar il-fekruna (Cirrocumulus), stenna xita qliel jew riefnu.
Mejju daqs ġuvni ħlejju.
Mejju huwa xahar sabiħ ħafna.
Marzu qala’ mnieħru u qartsu.
Tagħmel kesħa kbira f’Marzu. Qartsu tfisser geżwru.
Jannar dejjem jitrekken id-dar.
F’Jannar jagħmel temp ikrah u kulħadd joqgħod ġewwa.
Sena tax-xita sena tal-maltemp.
Sena li fiha tagħmel ħafna xita, ġeneralment jagħmel ukoll ħafna maltemp.
Frar fawwar, il-bidwi għana fid-djar.
Fi Frar ikun hemm xi ftit xemx, bi tħejjija għar-rebbiegħa.
Tgħoddx il-ġranet tal-qamar għax ma jħallikx tistabar.
Superstizzjoni li l-qamar jirregola waħdu ċ-ċiklu mestruwali u li allura l-mara għalxejn toqgħod taħseb fuq meta se jiġiha.
Awwissu qatt ma ħamel lilu nnifsu.
Diffiċli tħobbu Awwissu, minħabba s-sħana li tagħmel.
F’Tal-Vitorja l-baħar jitla’ fl-għolja.
Il-baħar jibda jitqawwa fil-Vitorja, li tiġi fit-8 ta’ Settembru.
Marzu r-rebbiegħa tal-bhejjem.
Il-bhejjem jagħmlu ħafna ħalib f’Marzu.
Frar fawwar, jekk ma toħroġ ix-xemx filgħodu, toħroġ ma’ nofsinhar.
Fi Frar ikun hemm xi ftit xemx, bi tħejjija għar-rebbiegħa.
San Mattija, iżra’ t-tomnija la mwaħħra u lanqas bikrija.
F’San Mattija għandu jinżara’ l-qamħ. It-tomnija tirreferi għat-tgħam u mwaħħra tfisser tard fl-istaġun. San Mattija jiġi fl-24 ta’ Frar.
April imut bil-bard u Mejju jrid il-ward.
Il-kesħa tispiċċa f’April, u l-fjuri jwarrdu f’Mejju.
Sħab mil-Lbiċ xita żgur iġib.
Is-sħab mil-Lbiċ iġib miegħu x-xita.
Tiddinx qabel jisbaħ.
Titwebbilx li se jkollok xi ħaġa qabel ma tassew tiksibha.
Il-qastanija tajba u x-xemx dejjem mgħajba.
F’Diċembru x-xemx titgħatta bis-sħab (= mgħajba) u ma ssaħħanx daqstant.
Tlestix toqlija għal tal-ajru u tal-baħar.
Titwebbilx li se jkollok xi ħaġa qabel ma tassew tiksibha.
F’Ġunju tidħol l-għassa.
F’Ġunju tispiċċa r-rebbiegħa u jibda s-sajf.
Frar fawwar, kull xitla bin-nwar.
Fi Frar ikun hemm xi ftit xemx, bi tħejjija għar-rebbiegħa.
Skont l-annata timtela l-qannata.
Ikollna ħsad tajjeb skont kemm kien hemm kundizzjonijiet tajbin matul is-sena (jiġifieri l-annata). Qannata hija reċipjent kbir.
Frar silef tnejn lil Jannar u daħħlu bin-nagħaġ ġol-għar.
Skont superstizzjoni Maltija, f’sena biżestili (ta’ 366 jum) il-bidwi jmur ħażin f’xogħlu.
Awwissu x-xemx taħarqu u x-xita tmissu.
Tagħmel l-ewwel xita f’Awwissu.
Tisħitx il-qamar fl-art għax iġiblek għawġ u mard.
Superstizzjoni fejn kienu jemmnu li l-qamar għandu qawwiet misterjużi kbar, saħansitra li jġiblek ħafna mard u inkwiet jekk tisħtu.
Mejju kulma fih jirvina l-btieħ.
Ix-xita li tagħmel f’Mejju tirvina l-ġwież tal-annimali.
Jannar il-qasba jmiddha fl-art.
Il-qasab jinqata’ f’Jannar.
Ġunju għall-għomma manju, fis-sodda jagħtina banju.
F’Ġunju nkunu għarqana xraba.
Mejju l-iblah t’ommu.
Bħal tifel imfissed, Mejju jħawwad ħafna fit-temp.
Torqodx fid-dawl tal-qamar għax jagħtik ħmar il-lejl.
Superstizzjoni fejn kienu jemmnu li d-dawl tal-qamar għandu s-setgħa jqabbad ħmar il-lejl lil dak li jkun jekk jorqod fih.
Jekk il-qamar ta’ Settembru jimla bix-Xlokk, jagħmel ix-Xlokk seba’ xhur fis-sena.
Jekk f’Settembru jkun qamar kwinta bir-riħ mix-Xlokk, jibqa’ jagħmel riħ mix-Xlokk seba’ xhur wara.
Jannar xott, il-bidwi għani.
Ħafna xita f’Jannar tirvina l-uċuħ tar-raba’, għalhekk aħjar ikun xott għall-bidwi.
Ġunju Ġunjett ineħħi l-qmis u d-dublett.
F’Ġunju ntajru l-ħwejjeġ minn fuqna.
Min tagħmlu baħar ikun għadira.
Hemm min taħsbu bravu ħafna jew għandu ħafna flus, iżda ma jkun veru xejn.
Wara l-maltemp jiġi l-bnazzi.
Wara perjodu ikrah jiġi ieħor sabiħ.
Mulejja, fix-xitwa agħtina xitwina u fis-sajf agħtina sajfitna.
Nitolbu lil Alla biex it-temp dejjem ikun favurina u f’waqtu.
F’Awwissu l-baħar tisma’ ħissu.
Il-baħar ikun imqalleb f’Awwissu.
Meta Jannar tarah lewliemi, ma tarax il-bidwi hieni.
Meta tagħmel ix-xita f’Jannar, ix-xogħol tal-bidwi jbati. Lewliemi tfisser bix-xita.
Santa Barbara la deni u lanqas ħsara.
Santa Barbara teħlisna mir-ragħad u s-sajjetti. Santa Barbara tiġi fl-4 ta’ Diċembru.
Mejju l-imhejjem t’ommu.
Bħal tifel imfissed, Mejju jħawwad ħafna fit-temp.
Meta jidher il-busuf u l-farfett jibda jittajjar, l-art tkun saħnet u l-uċuħ taqbeż kollha nwajjar.
Fl-aħħar ta’ Marzu, ix-xitwa tasal fi tmiemha u tibda r-rebbiegħa. Nwajjar huwa d-diminuttiv plural ta’ nwara, li tfisser fjura.
Tramuntana mara, tnixxef il-miżwed u tgħaqqad il-qara’.
Ir-riħ li jkun ġej mit-Tramuntana jnixxef il-miżwed tal-piżelli u jonfoħ il-qara’.
It-twil seftur tal-qasir.
Billi Frar (= il-qasir) huwa iqsar minn Marzu (= it-twil), it-temp li ma jagħmilx fi Frar jagħmel f’Marzu.
Ja xbat ħabbat, ma mejjilthiex il-għaduma u qtilthiex il-għaġuża.
Fi Frar ġieli jinzerta ma tagħmilx xita. Xbat huwa isem ieħor għal Frar li nsibuh f’dan il-qawl biss. Għaduma hija kolonna u għaġuża hija mara xiħa.
Bix-xita f’Marzu u April, tinġabar l-annata.
L-uċuħ tar-raba’ jikbru bix-xita li tagħmel f’Marzu u April.
Meta l-farfett jittajjar, l-uċuħ jaqżbu kollha nwajjar.
Fl-aħħar ta’ Marzu, ix-xitwa tasal fi tmiemha u tibda r-rebbiegħa. Nwajjar huwa d-diminuttiv plural ta’ nwara, li tfisser fjura.
Meta tkun ix-xita f’Jannar għandek il-qoton id-dar.
Il-qoton jikber iżjed bix-xita ta’ Jannar.
Mejju mirjieħ b’kull deni stennieh.
F’Mejju r-riħ jagħmel ħafna ħsara.
Wara l-berqa stenna r-ragħda.
Meta tagħmel xi maltempata, l‑ewwel iberraq, imbagħad iriegħed u wara tagħmel ix‑xita.
F’Awwissu l-ilma jibda jmissu.
Tagħmel l-ewwel xita f’Awwissu.
Tiżrax it-tamal jekk ma jkunx qamar.
It-tamal m’għandux jinżera’ jekk ma jkunx qamar sħiħ (kwinta).
Mejju mirjieħ jaqleb il-wiċċ u l-qiegħ.
F’Mejju r-riħ iċaqlaq il-baħar u joħloq ħafna maltemp.
Meta x-xemx issaħħan f’Jannar, ikollok biex fis-sajf timla d-dar.
Meta tagħmel ħafna xemx f’Jannar, it-tgħam jikber sew.
Jannar kiefer u Frar għandu d-dwiefer.
F’Jannar u Frar jagħmel temp ikrah.
Qamar Settembru jiġbed sebgħa warajh.
Il-qamar ta’ Settembru juri x’temp ser jagħmel fix-xhur li ġejjin.
Wara r-ragħad tiġi x-xita.
Meta tagħmel xi maltempata, l‑ewwel iberraq, imbagħad iriegħed u wara tagħmel ix‑xita
Ġunju kbir, rasu ras il-ħmir.
Ġunju għandu rasu iebsa (bħall-ħmar) għax sħana biss jagħmel.
Santa Marija jibdew l-għarajjex.
L-ewwel xita tkun mistennija f’nofs Awwissu. Santa Marija tiġi fil-15 ta’ Awwissu.
Mejju xahar il-fjuri, fih il-għomma tibda turi.
F’Mejju tibda s-sħana.
Ix-xahar ta’ Awwissu s-sinjur u l-fqir iħissu.
Is-sħana ta’ Awwissu lil kulħadd taħqar.
Settembru Settembrina, jibdlilna s-sala mal-kantina.
Dari kienu jinżlu fil-kantina biex jaħarbu mir-riħ isfel ta’ Settembru.
Meta l-Milied taħt il-bejt, l-Għid fuq il-bejt.
Meta jagħmel temp ikrah fil-Milied, fl-Għid ipattilu u jagħmel bnazzi.
F’April id-dubbiena tagħmel żinn u l-isħaba tmur lil hinn.
F’April tieqaf ix-xita u jibdew ħerġin l-insetti, fosthom id-dubbien.
Meta Marzu jaħqarna, il-baqra turina b’qarnha.
Il-baqar iċaqilqu rashom meta f’Marzu tagħmel ħafna kesħa.
Mal-Gandlora stilel fora, l-ajru jtella’ imma jiċċara.
Fil-bidu ta’ Frar, daqqa jkun temp ikrah u daqqa jkun bnazzi. Stilel fora tfisser li l-istilel jidhru ċari. Il-Gandlora tiġi fit-2 ta’ Frar.
Xarba tar-riħ, il-wiċċ jiġi f’sensih.
Meta wara ħafna żmien bla qatra xita terġa’ tagħmel ħafna xita bir-riħ, l-uċuħ tar-raba’ jieħdu r-ruħ.
Mill-Milied ’il fuq, iż-żmien jibda jagħti fil-buq.
Wara l-Milied, dari min ma kellux flus kien ibati ħafna minħabba t-temp xitwi. Buq huwa trumbetta.
Qabel Jannar la xita u lanqas bard.
It-temp xitwi jibda tassew minn Jannar ’l hemm.
Wara l-beraq ir-ragħad u wara r-ragħad ix-xita.
Meta tagħmel xi maltempata, l-ewwel iberraq, imbagħad iriegħed u wara tagħmel ix-xita.
Wara l-beraq jiġi l-meraq.
Ix-xita li tagħmel f’Settembru tgħin biex iħaxxen ir-rummien.
Ix-xita ta’ fuq il-qigħan toħroġ ilma mit-tgħam.
Ġunju huwa x-xahar tad-dris, u dejjem tagħmel ix-xita.
Xemx bajda tiġbed ix-xita.
Meta x-xemx tkun tidher bajda sinjal li tkun se tagħmel ix-xita.
Xemx li ma ssaħħanx aħjar il-bard minnha.
Xemx li ma ssaħħanx ma fihiex gost. Aħjar il‑bard.
Lampuka mixwija tfakkrek fl-ikla xitwija.
Ottubru huwa l-istaġun tal-lampuki, u r-riħa tfuħ tal-lampuki mixwija tfakkarna li deħlin fil-ħarifa u x-xitwa.
Meta Frar ikun fawwar, f’daqqa l-biedja tmur fl-ibjar.
Il-ħafna xita li tagħmel fi Frar tagħmel ħsara kbira lill-uċuħ tar-raba’.
Qamar Jannar ħareġ il-bniet mill-għar.
Il-qamar ta’ Jannar ikun jiddi ħafna iżjed mix-xhur l-oħra.
F’April jistejqer il-fqir.
F’April jagħmel temp sabiħ, u jgħin lil min hu sfortunat iħossu aħjar.
Xemx ta’ Settembru tiftaħ il-bibien u r-rixtellu.
F’Settembru jagħmel ħafna riħ qawwi mix-Xlokk.
Titlobx xita f’Jannar għax jagħmillek is-silġ.
Ix-xita veru li żmienha f’Jannar, iżda jista’ jagħmel iżjed minn hekk u jagħmel is-silġ. Bl-istess mod, m’għandekx titlob wisq għal xi ħaġa, għax mhux talli sseħħ, talli sseħħ bl-esaġerazzjoni u tispiċċa tbati xorta.
Xita bnina deheb fina; ajru mwaħħal miskin min ibaħħar.
Ix-xita jieħdu pjaċir biha l-bdiewa għax issaqqilhom l-għelieqi, iżda l-baħħara jibżgħu minnha għax il-maltemp huwa ta’ riskju għalihom.
Meta l-għansal jagħmel il-ward f’Awwissu, ix-xita tkun bikrija.
Jekk l-għansal (li huwa tip ta’ pjanta, Prospero autumnale) joħroġ il-fjura f’Awwissu, ix-xita tagħmel qabel żmienha.
Qabel il-Milied la bard u lanqas ksieħ.
Il-bard u l-ksieħ jibdew tassew wara li jgħaddi l-Milied.
Ottubru jidħol u joħroġ fit-tubru.
F’Ottubru jidlam kmieni mill-bidu sal-aħħar tiegħu. It-tubru jirreferi għat-tebut.
Minn mitt Mejju ma jgħaddix wieħed li ma jagħmilx xita.
F’Mejju tagħmel ix-xita, żgur mhux forsi.
Meta jiġi Ħadd il-bluh, ix-xita tibda tfuħ.
Meta jasal il-Karnival (= Ħadd il-bluh), tibda tagħmel inqas xita.
Xita fi dħul April, karru deheb u ieħor ħarir.
Ix-xita fil-bidu ta’ April tagħmel ġid lill-uċuħ tar-raba’.
Xita fi ħruġ Marzu u dħul April, karru deheb u ġawhar fin.
Ix-xita fl-aħħar ta’ Marzu u fil-bidu ta’ April tagħmel ġid lill-uċuħ tar-raba’.
Tal-bigilla ma qal xejn u r-rebħ tagħna għadu ġej.
Dari kien jgħaddi tal-bigilla jbigħ il-bigilla sħuna. Kien jagħti l-kas li l-bigilla tkun diġà bdiet f’Ottubru, imma x-xita tkun għadha ma bdietx.
Xemx u xita Alla jaf meta.
Alla biss jaf x’hemm jistenniena fil-futur.
Xħin jasal il-Milied il-ħeġġa tax-xitwa tkun diġà bdiet.
Fi żmien il-Milied kulħadd ikun ħerqan għat-temp iżjed kiesaħ tax-xitwa.
Qabel il-ħġejjeġ, tinżax suf u tbiddilx ħwejjeġ.
Lejn l-aħħar ta’ Ġunju, nistgħu nwarrbu għalkollox il-ħwejjeġ tax-xitwa.
Xita ta’ Mejju, xita tal-qigħan.
Meta tkun waslet ix-xita ta’ Mejju jkun wasal ukoll żmien id-dris.
Żmien il-qoħta jġewwaħ lil kulħadd.
Meta jgħaddi żmien twil bla xita l-uċuħ tar-raba’ jieħdu kedda u l-provvista tal-ikel tkun skarsa. Qoħta tfisser nixfa.
Xita f’Settembru meraq tajjeb f’Novembru.
Ix-xita ta’ Settembru tħaxxen il-frott f’Novembru.
Qamar Frar kull siġra tagħmel l-għabar.
Superstizzjoni li l-qamar fi Frar iħeġġeġ lis-siġar jagħmlu l-fjuri (l-għabar).
kategorija
il-meteoroloġija
Bniedem għaqli ma jdurx ma kull riħ.
M’għandekx tafda lil min moħħu biex iħawwad u jdawwar.
Fid-dinja mhux dejjem ir-rebbiegħa.
Ma tistax tistenna li kollox imur tajjeb fil-ħajja.
Id-dinja dejjem miexja, daqqa dritt u daqqa mgħawweġ.
Bit-tajjeb u l-ħażin kollu tagħha, il-ħajja tibqa’ għaddejja.
Il-qamar bil-pipa f’ħalqu u kulħadd kif Alla ħalqu.
Il-karattru tal-bniedem diffiċli jinbidel, għax hekk maħluq.
Imxi sewwa u ħalli l-baħar iħabbat.
Meta tagħmel it-tajjeb, jiġri x’jiġri jkollok il-kuxjenza nadifa.
Għal min hu baħħ, aħjar iff inkella aħħ.
Min m’għandux jew ma jridx jonfoq flus (= baħħ), aħjar jeqred bis-sħana (= iff) milli bil-bard (= aħħ), għax il-ħwejjeġ jiswew il-flus.
Ix-xemx ma titgħattiex bl-għarbiel.
Meta jsir xi ħażin kbir, diffiċli ħafna tgħattih.
Ix-xemx minn filgħodu turik x’ġej.
Minn filgħodu tinduna x’tip ta’ ġurnata se tkun. Bl-istess mod, it-tfal minn ċkunithom juruk x’karattru għandhom.
Għum fejn jilħaqlek.
Tiddeffisx għal biċċa xogħol jekk taf li m’intix kapaċi għaliha.
La tħallix is-sħiħ għar-riħ.
Toqgħodx moħħok fl-irqaqat għax tispiċċa tinsa l-essenzjali.
Kull baħar jipplaka.
Kull ħaġa ħażina xi darba tasal fi tmiemha. Jipplaka tfisser jikkalma.
Dar ħdejn il-baħar trid għaxra r-raħal.
Dar ħdejn il-baħar fiha iżda preġju minn dar li ma tkunx.
Ħares lejn il-qamar bil-ħajra għax għalik ikollu l-għira.
Superstizzjoni: dari kienu jemmnu li jekk mara tħares lejn il-qamar issib ir-raġel li tixtieq.
Fil-ħarifa l-mara timla l-qaleb bil-ġbejna u tħawwad il-brejma bin-nejna.
Il-mara tad-dar għandha ħafna xogħol kemm fid-dar kif ukoll fit-trobbija tat-tfal. Il-brejma tirreferi għal skutella u n-nejna hija kelma tat-tfal għal ikel.
Id-dmugħ tal-mara bħall-bnazzi fix-xitwa.
Id-dmugħ tal-mara, dmugħ tal-kukkudrilli.
Anqas l-ilma baħar mhu xorta.
Id-differenza kullimkien qiegħda.
Baħar fieragħ għar-riħ isfel, baħar mimli għar-riħ fuq.
Il-baħar mimli jġib ir-riħ fuq, u l-baħar fieragħ iġib ir-riħ isfel.
Baħar imfaħħal ma jkissirx, jimborġa.
Il-baħar immewweġ jaf iżid, iżda ma jkissirx l-opri tal-baħar.
Kull kalanka port.
F’sitwazzjoni diffiċli kull rifuġju tajjeb. Kalanka tirreferi għal daħla dejqa fuq il-baħar.
Baħar riħa ta’ dulliegħ il-maltemp stenna fih.
Il-baħar ikun imqalleb meta jkollu riħa ta’ dulliegħ.
Bix-xita u x-xemx, il-muna bil-ġiri ma tintemmx.
Il-ħażna ta’ sena partikolari ma tintemmx mill-ewwel bis-saħħa tax-xita u x-xemx.
Bnazzi fix-xitwa, trott ta’ bagħla u kappell ta’ miġnun, qatt iżżomm magħhom.
Il-bnazzi fix-xitwa, it-trott ta’ bagħla u n-nies imġienen qatt m’għandek tafdahom.
Ħarġa niddija sbula middija.
Il-qamħ jieħu pjaċir meta tagħmel in-nida. F’dan il-każ, ħarġa tfisser xkaffa u middija tfisser bin-nida.
Daħqa bżonjuża daqs ix-xemx.
Tajjeb li nkunu kuntenti u nidħqu daħqa.
Inkella r-roqba, inkella l-ħobża.
Fil-passat ċerti xogħlijiet kienu riskjużi, bħal pereżempju xogħol il-baħħara, imma xorta kellu jsir biex taqla’ x’tiekol u tgħajjex lill-familja. Ir-roqba tfisser l-għonq.
Ħut ta’ bla rjus fis-suq iġib il-flus.
Fl-istaġun tal-lampuki (jiġifieri f’Settembru u Ottubru) il-ħut iż-żgħir ikun imfittex u jġib il-flus.
Dak li ġġib fil-qamar, f’ebda kwart ma jkollu sabar.
Dari kienu superstizzjużi u kienu jemmnu li t-tfal li jiġu konċeputi fid-dawl tal-qamar tassew kien jagħtihom tal-qamar!
Faħħar il-baħar u ibqa’ fuq l-art.
Tagħżilx li tmur fuq il-baħar għax huwa xogħol perikoluż.
Fejn ix-xemx ma turix ma ssaħħanx.
Biex issolvi problema jeħtieġ li tieħu azzjoni.
Bejn il-kliem u l-fatti hemm il-baħar jikkumbatti.
Dak li tagħmel jgħodd, mhux dak li tgħid.
L-aħjar ħut jgħum f’qiegħ il-baħar.
Min jagħmel xogħlu sew u bil-għaqal ma jkunx iħobb jidher.
Fil-baħar bnazzi kulħadd baħri / kaptan.
Meta jinqala’ l-inkwiet tinduna min verament huwa kapaċi jsolvi l-problemi.
Is-sajf kabozza tal-fqir.
Dari s-sajf kien ikun perjodu fejn min ma kellux biex kien ibati inqas, peress li t-temp ikun isbaħ. Kabozza hija għamla ta’ kowt.
Fil-klomi xi ħaġa stenna.
Meta kollox ikun kwiet iżżejjed, ħejji ruħek għax ikun ġej il-maltemp. Il-klomi hija l-kalma perfetta tal-baħar.
Fis-sajf zokk jitimgħek u blata traqqdek.
Fis-sajf il-frott ikun abbundanti u s-sħana tħallik torqod fil-miftuħ.
Fit-tromb jikber l-ixkomp.
L-ixkomp (jew xkombor / lumi ta’ San Ġlormu) jikber iżjed meta jagħmel riefnu (= it-tromb).
Fix-xita, bil-bieb miftuħ dejjem tidħol ir-raxxa.
Meta l-inkwiet ma tilqagħlux ikollok tbati l-konsegwenzi.
F’sena milwiema l-ħuxlief bil-ħalel kbar u l-qamħ bi sbuliet żgħar.
Ħafna xita mhix tajba għall-qamħ, u minflok jikber iżjed il-ħuxlief. Milwiema tfisser b’ħafna ilma.
Ġej il-maltemp jew mill-poppa jew mill-pruwa meta jagħtas il-qattus.
L-annimali jkunu jafu meta jkun ġej il-maltemp għax iħossuh.
Għar-rebbiegħa n-naħla tkun lesta għall-għerusija.
Min irabbi n-naħal jeħtieġ li jieħu ħsieb tax-xehda fir-rebbiegħa.
Għomma l-ħarifa, bard fix-xitwa.
It-temp jimxi mar-ritmu tal-istaġuni.
Ix-xita fil-baħar tinżel.
Aktar kemm ikollok flus, aktar tidħaqlek ix-xorti.
Ħarifa bit-tajjeb, żwiemel u dwieb.
Meta fil-ħarifa jkun bnazzi, iż-żwiemel u d-dwieb (plural ta’ debba) tista’ tħallihom joħorġu.
Il-bidwi sormu jikwi.
Ix-xogħol tal-bdiewa huwa diffiċli immens, speċjalment fix-xmux.
Alwett bil-gziez, xita bil-qliel.
Kollox għandu żmienu. L-alwett huwa tip ta’ għasfur u joħroġ fit-temp milwiem.
Ħmura ta’ binhar iġbor ħwejġek u mur id-dar.
Il-ħmura ta’ matul il-ġurnata huwa sinjal li ġej il-maltemp.
Ħmura ta’ filgħaxija lesti ż-żwiemel għat-tiġrija.
Il-ħmura ta’ filgħaxija huwa sinjal li ġej temp sabiħ.
Jekk ma taqsamx il-bħajjar ma tkunx tista’ tnajjar.
Kien jeħtieġ li l-baħrin imorru jaħdmu fuq il-baħar ’il bogħod minn familthom biex jaqilgħu x’jieklu. Bħajjar huma oċeani u tnajjar tfisser tkampa.
Ħmura ta’ filgħodu lesti ż-żwiemel fejn joqogħdu.
Il-ħmura ta’ matul il-ġurnata huwa sinjal li ġej il-maltemp, jiġifieri daħħal iż-żwiemel ġewwa u stkenn.
Ħmura ta’ filgħodu oħroġ il-bhima mir-robu.
Il-ħmura ta’ matul il-ġurnata huwa sinjal li ġej il-maltemp, jiġifieri daħħal il-bhejjem ġewwa u stkenn. Robu tfisser għalqa.
Ħmura ta’ filgħaxija lesti d-debba għat-tiġrija.
Il-ħmura ta’ filgħaxija huwa sinjal li ġej temp sabiħ.
Il-ful iżirgħu fit-tajn sa rkupptejk u onqxu fit-trab idur għal għajnejk.
Il-ful għandu jiżara’ meta tkun ix-xita (= għalhekk fit-tajn) u għandu jiġi minqux meta l-art tkun niexfa (= itir it-trab).
Id-dinja bla tarf u l-baħar bla tmiem.
Id-dinja kbira ħafna u l-oċeani huma vasti.
Il-baħar duqu qabel ma titla’ fuqu.
Ara li l-ħajja fuq il-baħar tgħodd għalik qabel ma tiddeċiedi.
Il-baħar fis-sajf xiħ u fix-xitwa ġuvni.
Il-maltempi fuq il-baħar fis-sajf ikunu ħafna inqas ħorox milli fix-xitwa.
Il-baħar ftit ftit jiekol ix-xatt.
Il-progress isir naqra naqra.
Il-baħar sinjur aktar mill-art.
Il-baħar joffri aktar rikkezzi mill-art.
Il-ħmar jinġabar meta ġej it-temp.
Il-ħmar jinduna li jkun ġej il-maltemp u jidħol jistkenn.
Il-baħar tqassmu jsir għadajjar.
Meta xi ħaġa taqsamha f’ħafna biċċiet żgħar tispiċċa ma tgawdi xejn minnha.
Il-baħar żaqqu ratba u rasu ħatba.
M’għandek qatt tieħu sogru mal-baħar għax titqarraq.
Il-qamar mimli imma le jsellimli.
Meta l-mara ma tarax demm mestruwali, dan huwa sinjal li rnexxielha tinqabad tqila. Il-qamar mimli jirreferi għall-fatt li jkun għadda xahar.
Il-baħar żaqqu ratba u rasu iebsa.
M’għandek qatt tieħu sogru mal-baħar għax titqarraq.
Il-baħar żaqqu ratba u rasu stanga.
M’għandek qatt tieħu sogru mal-baħar għax titqarraq.
Il-beraq dukkar tax-xita.
Wara l-beraq tagħmel ix-xita.
Il-beraq fil-Lbiċ ix-xita jġib.
Meta jberraq fil-Lbiċ tagħmel ix-xita.
Il-bhejjem ta’ filgħodu tihom tibna ħa joqogħdu.
Il-ħmura ta’ matul il-ġurnata huwa sinjal li ġej il-maltemp, jiġifieri daħħal il-bhejjem ġewwa u stkenn.
Il-bnazzi jikxef il-kaxxi.
Il-bnazzi juri s-sbuħija tal-kampanja Maltija. Il-kaxxi huma l-għelieqi.
B’riħ jew riefnu minn hawn għandna nsiefru.
Xi darba jew oħra rridu mmutu.
Il-ġurnata minn filgħodu turik.
Minn filgħodu tinduna x’tip ta’ ġurnata se tkun. Bl-istess mod, it-tfal minn ċkunithom juruk x’karattru għandhom.
B’riħ jew riefnu minn hawn irridu nsiefru.
Xi darba jew oħra rridu mmutu.
Min ikun mimli ċomb ma jintefax il-baħar.
Min jaf li għandu tort jipprova jaħbi l-ħażin li għamel akkost ta’ kollox.
Il-qiegħa għat-tidrija, bil-ħobż u ż-żir fejnek, biex kull fewġa tithennieha.
Dari d-dris kien xogħol sabiħ, li jagħtik pjaċir daqslikieku għaddiet żiffa riħ. Żir tfisser qolla, li hija ġarra tal-fuħħar.
Il-kwiekeb tegħmeż għandna r-riħ.
Meta l-istilel jibdew iteptpu (= jegħmżu) ħafna, sinjal li jkun ġej ħafna riħ.
Il-Lbiċ jeħel u l-Punent il-Lbiċ jilgħab.
Ħwejġek jeħlu miegħek bit-tidlik li jġib miegħu r-riħ mil-Lbiċ, u jinbidel il-ħin kollu meta jkun mill-Punent il-Lbiċ.
Il-Lbiċ riħ jew xita żgur iġib.
Meta r-riħ ikun mil-Lbiċ żgur li jagħmel ir-riħ jew tagħmel ix-xita.
Il-malvizz izekzek billejl riħ Nofsinhar.
Il-ħoss li jagħmel il-malvizz (tip ta’ għasfur) jindika minn fejn ikun ġej ir-riħ.
Il-Milied taż-żina, il-Għid fil-kċina.
Jekk jagħmel temp sabiħ fil-Milied, għid li fl-Għid se jkollna eżatt il-kontra. Żina tfisser bnazzi.
Il-Punent itella’ u jniżżel kull mument.
Ir-riħ mill-Punent iġib miegħu x-xita.
In-nemus fuq il-qamħ sinjal li dan ikun qed jisħon.
Meta tara n-nemus fuq il-qamħ tista’ tibda taħsad għax tkun waslet is-sħana.
Il-Punent iwiegħed u jagħti.
Ir-riħ mill-Punent iġib miegħu x-xita.
Il-qattus jaħsel wiċċu lejn fejn ikun ġej ir-riħ.
Il-qtates ikunu jafu meta jkun ġej il-maltemp għax iħossuh.
In-nar u l-ilma jbeżża’.
Is-sajjetti (= in-nar) u l-għargħar (= l-ilma) jagħmlu ħsara kbira.
In-nejja reġgħet ġiet u l-fawwara għoddha mtliet.
Tkun bdiet ix-xita (= il-fawwara) sew fiż-żmien fejn jibda jinbiegħ il-qastan nej (= in-nejja).
Li fis-sajf iġġorr in-nemla, fil-ħarifa tkaxkru l-ħamla.
Inti taħdem u tistinka biex tfaddal, u l-membri ingrati ta’ familtek iberbqulek kollox. Il-ħamla huwa dak kollu li jġorr miegħu l-ilma meta tagħmel ħafna xita.
Ir-raba’ tax-xtut bħal-leħja tal-utut.
L-għelieqi ta’ ħdejn il-baħar ftit li xejn ikunu għammiela. Utut tfisser bdabad.
Ir-rebbiegħa hi s-sebħ tas-sena, is-sajf nofsinhar, il-ħarifa l-Għarb u x-Xitwa l-lejl.
Ir-rebbiegħa staġun sabiħ ħafna, għax jagħmel minn kull tip ta’ temp.
Li ġġorr in-nemla tieklu l-ħemla.
Inti taħdem u tistinka biex tfaddal, u ħaddieħor iberbaqlek kollox. Il‑ħemla huwa dak kollu li jġorr miegħu l‑ilma meta tagħmel ħafna xita.
Ir-riħ erħilu jonfoħ.
Meta tagħmel it-tajjeb, jiġri x’jiġri jkollok il-kuxjenza nadifa.
Ir-riħ imexxi l-bastimenti, imma hu jgħarraqhom.
Oqgħod attent għax ħaġa tista’ daqqa tagħmillek il-ġid, u daqqa tagħmillek il-ħsara.
Ir-riħ tax-xirokku jġiegħel lill-ernjużi jdoqqu.
Ir-riħ mix-Xlokk ma jagħmilx ġid lil dawk li jkunu morda bl-ernja (= il-bażwa). Idoqqu fis-sens ta’ jilmentaw.
Is-sahra twila għax spiċċat il-qargħa twila.
Il-bdiewa għandhom ġranet tax-xogħol twal ħafna fis-sajf, żmien fejn ma tikbirx il-qargħa twila. Għalhekk jagħmlu s-sahra.
Is-sajf il-maħruq jinqala’ l-ħruġ.
Dari s-sħana li kienet tagħmel fl-eqqel tas-sajf kienet iġġiegħel lin-nies joħorġu ’l barra u jmorru jgħumu, għax ġewwa kienet tkun wisq sħana.
Is-sajf jagħmel tiegħu u msejken min ma jkollux frott minn tiegħu.
Fis-sajf kollox jinxef qoxqox bis-sħana, il-frott trid taħseb għalih minn qabel.
Is-sajf joħroġ tifel u jidħol xiħ.
Il-jiem fis-sajf ikunu itwal (= ixjeħ) mill-istaġuni l-oħra.
It-temp tal-Punent ksir il-għajn kull mument.
Ir-riħ ikun mill-Punent iġib ħafna sħab.
Ix-xemx bdiet kiefra u l-gavott ma jdoqqx iżjed fifra.
Proverbju storiku li juri li meta kien ikun ġej il-maltemp, l-ikreh baħri ta’ fuq il-vapur (= il-gavott) kien jinżel idoqq il-fifra biex iwissi lil kulħadd. Meta ma kienx jinżel, kien ifisser li l-maltemp għadda.
Ix-xemx issaħħan imma l-ebda borma ma tgħalli.
Trid taħdem u tistinka biex taqla’ l-flus.
Ix-xemx liżar l-art.
Is-sħana tax-xemx iżżomm l-art sħuna.
Alla fuq kollox u fuq kulħadd; xemx u xita jibgħat lil kulħadd.
Alla jittratta lil kulħadd l-istess, għax huwa ġust.
Ix-xemx miblula taħraq.
Ix-xemx li ma tħosshiex taħraq xorta waħda tieħdok u tagħmillek il-ħsara.
Il-qamar jimla meta l-qalb tkun ħimla.
Meta l-qamar ikun qed jimla’, tiżdied l-attrazzjoni sesswali. Ħimla tirreferi għall-emozzjonijiet.
Ix-xemx tar-rebbiegħa tibla’ bħall-belliegħa.
Ix-xemx li tagħmel fir-rebbiegħa tkun qawwija ħafna. Il-belliegħa hija mostru mitoloġiku Malti li jgħix bil-bjar, il-ġibjuni u l-għerien.
Ix-xemx titla’ u tinżel għal kulħadd.
Kulħadd indaqs fid-dinja, m’aħniex iżjed speċjali minn ħaddieħor.
Ix-xita bikrija tnebbet il-ġarġir.
Jinbet il-ġarġir meta tagħmel ix-xita bikrija.
Ix-xita bil-boqoq xita dewwiema.
Ix-xita bil-boqoq tinfiltra fil-ħamrija.
Iżra’ u laqqam f’qamar xiħ.
Għandek tiżra’ u tlaqqam meta jkun qamar xiħ, jiġifieri l-qamar ikun lejn l-aħħar tax-xahar tiegħu qabel jintilef.
Ix-xita hdiet, kull tajra mxiet.
Ix-xita issa waqfet u kulħadd jista’ jkompli fejn ħalla.
Ix-xita mill-Punent ma tħallix warajha lment.
Ir-riħ mill-Punent iġib ħafna xita miegħu, u ħadd ma jgorr minnha!
Ix-xita mil-Lvant timla l-vagant.
Ir-riħ mil-Lvant iġib ix-xita miegħu, u din tħaddar fejn ikun għadu vojt (= vagant).
Ix-xita tal-qigħan imwiegħda.
Ġunju huwa x-xahar tad-dris, u dejjem tagħmel ix-xita.
Iż-żrigħ u t-tilqim fil-qamar qadim.
Għandek tiżra’ u tlaqqam meta jkun qamar qadim (jew xiħ), jiġifieri l-qamar ikun lejn l-aħħar tax-xahar tiegħu qabel jintilef.
Ja għasfur tbaħbaħ u nfela; waslet għalik ir-rebbiegħa, ladarba fl-art ix-xgħir mela.
Meta tasal ir-rebbiegħa, l-għasafar ikollhom fejn jinnamraw u jagħmlu l-bejta tagħhom.
Ix-xitwa mara sewwa, is-sajf raġel xalatur.
Fix-xitwa hemm iżjed ġabra d-dar, fis-sajf hemm iżjed ħruġ u divertiment.
Jekk l-ors ibill siequ fil-Gandlora, stenna xita qawwija wara.
Meta f’jum il-Gandlora tagħmel ix-xita, tagħmel xita iżjed qawwija wara. Il-Gandlora tiġi fit-2 ta’ Frar.
Jekk ma jagħmilx ilma nixorbu l-ilma, jekk jagħmel l-ilma nixorbu l-inbid.
Meta tagħmel ix-xita, jikber l-għeneb u nagħmlu l-inbid bih. Jekk le, ma jkollna xejn.
Meta x-xott jixxarrab malajr jinxef.
Min hu fqir bil-ftit għajnuna li jingħata xorta ma jgħaddix.
Jekk ma’ nofsinhar ix-xemx tkun safra bajdanija, aktarx tkun xita għal filgħaxija.
Jekk ix-xemx tkun safra bajdanija għall-ħabta ta’ nofsinhar, wisq probabbli tagħmel ix-xita filgħaxija.
Jekk tara l-kwiekeb ilebilbu riħ qawwi stenna.
Meta tara l-kwiekeb ilebilbu, għid li ġej riħ qawwi.
Jew issensel jew ixxenxel.
Meta ma tagħmilx xita l-uċuħ tar-raba’ jinxfu kollha (= f’sensiela), u meta tagħmel ix-xita jkunu għammiela ħafna (= ixenxlu, jagħmlu l-għeruq).
Kewkba ħamra nar, dell ħażin.
Dari kienu jemmnu li kewkba ħamra ħafna hija sinjal ta’ risq ħażin.
Kif jibda jaqa’ l-weraq, jisreġ il-beraq.
Jibda jberraq malli tibda dieħla l-ħarifa. Jisreġ tfisser jixgħel.
Kull għasfur imur mar-riħ, biss il-bies imur kontrih.
L-għasafar kollha jmorru fid-direzzjoni tar-riħ minbarra l-bies.
Kif tibda l-ħdura, in-nies tibda ssebbaħ il-bħura.
Malli toqrob ir-rebbiegħa, in-nies jitħajru iżjed jersqu lejn il-baħar. Bħura plural ta’ baħar, b’referenza għax-xtut.
La tibtell l-għetejba toħla l-ilbieba.
Malli tagħmel l-ewwel xita wara sajf twil, jibda jaqleb it-temp u l-ikel jibda jiġina itjeb. Tibtell l-għetejba tfisser li tixxarrab l-għatba tal-bieb, u l-ilbieba hija l-biċċa r-ratba tal-ħobż.
Fejn tidħol ix-xemx ma jidħolx it-tabib.
Ix-xemx tagħtik is-saħħa u tbiegħed il-mard.
L-ajru akbar mit-tajra.
Hemm sitwazzjonijiet li ma tistax tikkontrolla, għax huma ferm ikbar minnek.
L-ewwel xita tkun għar-raba’ u għall-bjar; jekk tissokta bil-ġid, l-irziezet u d-djar.
Aktar kemm tagħmel xita, aktar ingawdu għax aktar ikollna x’nixorbu u x’nieklu.
F’San Ġwann tidħol l-għassa.
F’San Ġwann tispiċċa r-rebbiegħa u jibda s-sajf. San Ġwann jiġi fl-24 ta’ Ġunju.
L-għerienaq il-maltemp iqanqlilhom il-ġwienaħ.
Meta jagħmel il-maltemp, l-għasafar ibatu.
L-iswed ibeżża’ u l-abjad ixebba’.
Kulħadd jibża’ mis-sħab iswed, iżda s-sħab tax-xita huwa l-abjad.
Mal-ewwel berqa n-nannu jofqos il-miżwed u n-nanna tlesti l-imserka.
Meta dari kienet tibda d-dieħla l-ħarifa, il-bdiewa kienu jaħsbulu biex jiżirgħu l-ful u l-ħajjata kienu jibdew jinsġu. Il-miżwed jirreferi għall-qoxra tal-ful u l-imserka tirreferi għal parti mill-makkinarju tal-insiġ.
Meta fis-sajf tberraq it-Tramuntana, jew xita qliel jew kbira sħana.
Meta jkun riħ bil-beraq ġej mit-Tramuntana, dan ifisser li jew ġejja ħafna xita jew ħafna sħana.
Meta fl-art jidħol il-gawwi, stenna riħ qawwi.
Meta l-gawwi jidħol jistkenn l-art, sinjal li ġej riħ qawwi.
Il-bniedem għaqli ma jdurx ma’ kull riħ.
Bniedem rasu fuq għonqu jkun konsistenti f’li jagħmel.
Meta jberraq il-Punent, aħsiblu biex tkun lest.
Lesti ruħek għall-maltemp meta jkun ir-riħ mill-Punent u bil-beraq.
F’San Mattija jekk ma ssibhiex filgħodu ssibha filgħaxija.
F’San Mattija għandu jinżara’ l-qamħ. It-tomnija tirreferi għat-tgħam u mwaħħra tfisser tard fl-istaġun. San Mattija jiġi fl-24 ta’ Frar.
Meta jberraq il-Punent, ikun ilesti għall-maltemp.
Lesti ruħek għall-maltemp meta jkun ir-riħ mill-Punent u bil-beraq.
Min jimxi bir-riħ isib ruħu f’nofs it-triq.
Min diġà jibda b’vantaġġ fuq ħaddieħor, aktar għandu ċans jirnexxi.
Meta jidher il-Kawkaw, riħ Nofsinhar.
Meta fis-sema tkun tista’ tara l-Kawkaw (= Alpha Carinae/Canopus, magħmula minn żewġ kewkbiet), ir-riħ ikun ġej min-Nofsinhar.
Meta jidhru l-kwiekeb kbar, ix-xita tkun qrib.
Il-kwiekeb kbar u ċari huwa sinjal li tkun ġejja x-xita.
F’Sant’Andrija l-jiem jiqsaru b’pass ta’ tarbija.
Lejn l-aħħar ta’ Novembru tibda tħoss li l-ġurnata qed tiqsar. Sant’Andrija jiġi fit-30 ta’ Novembru.
Meta jiftaħ il-Punent ikun għadda l-maltemp.
Meta r-riħ ikun ġej mill-Punent, sinjal li l-maltemp ikun għadda.
Meta jiġu l-pluvieri jiġi l-maltemp.
Meta jiġu l-pluvieri, li huma għasafar tal-ispeċi Pluvialis squatarola, stenna l-maltemp.
F’Santa Luċija jibdew l-irwiegel.
F’Santa Luċija l-bdiewa joqogħdu attenti għall-irwiegel. Santa Luċija tiġi fit-13 ta’ Diċembru.
Meta d-dielja tistaħba, in-nies tħoss il-bard ħafna.
Meta d-dielja toħrof (= twaqqa’ l-weraq) ifisser li tkun dieħla x-xitwa.
Meta jitbierek ir-riħ, in-nies jerfgħu l-ġieħ.
Dari kien hemm l-obbligu li min hu Nisrani jitqarben tal-inqas darba f’sena, fi żmien l-Għid il-Kbir, u dan jinzerta l-istess żmien li fih jitbierek ir-riħ.
Meta d-dielja toħroġ ir-rimja tfakkarna fil-Wirja.
Meta d-dielja tibda tarmi, niftakru fil-Wirja tal-Imnarja (li tiġi fid-29 ta’ Ġunju).
Meta jsaffru l-iġfien ikunu fgaw il-widien.
L-iġfna/iġfien (plural ta’ ġifen) kienu jsaffru għall-għajnuna fil-maltemp, bl-istess mod li ħaġa bilfors issir kawża ta’ xi ħaġa oħra.
F’Santa Luċija l-jiem jitwalu b’pass ta’ tarbija.
Lejn nofs Diċembru l-ġurnata terġa’ tibda titwal bil-mod il-mod. Santa Luċija tiġi fit-13 ta’ Diċembru.
Ix-xemx ma ddawwalx il-għami.
Min ma jridx jifhem, mhux ser jifhem.
Meta d-dinja tmiegħkek, il-qamar fl-aħħar iżiegħdek.
Superstizzjoni Maltija fejn kienu jemmnu li jekk il-biedja tkun sejra ħażin, il-qamar ipattilek u jġiblek ir-risq.
Meta l-ajru jagħmel tiegħu, sal-baħar juri qiegħu.
Il-maltemp tant ikun qawwi li l-baħar mill-qiegħ iqallbu.
Meta l-baħar juri qiegħu l-maltemp jerfa’ driegħu.
Il-maltemp tant ikun qawwi li l-baħar mill-qiegħ iqallbu.
Meta jispiċċa l-bettieħ, is-senduq jimla li fih għax il-bajd bil-għali jinbiegħ.
Lejn l-aħħar tas-sajf (= meta jibda jispiċċa l-bettieħ), dari kien jogħla l-prezz tal-bajd għax it-tiġieġa tkun diġà bdiet terfa’, jiġifieri tieqaf tbid il-bajd.
Meta l-gawwi jkun jogħla flimkien, ikun ġej ir-riħ.
Meta l-gawwi jidħol jistkenn l-art, sinjal li ġej riħ qawwi.
Meta l-gru jgħaddi fil-għoli, ikun ġej il-maltemp.
Meta tara l-gru (għasfur tal-ispeċi Grus grus) itir fil-għoli, sinjal li jkun ġej il-maltemp.
Għal San Mikiel lesti l-gandlier.
Il-ġurnata tibda tiqsar fl-aħħar ta’ Settembru. San Mikiel jiġi fid-29 ta’ Settembru.
Meta l-kelb jitmiegħek u l-ħmar jimraħ, jew l-irwiefen ittenna jew bix-xita għandek tifraħ.
L-imġiba tal-annimali turik x’tip ta’ maltemp qed tistenna - jew riħ qawwi, jew xita biex issaqqilek l-għelieqi.
Meta tidher it-Trajja, il-qoton jisbieħ.
Meta fis-sema tara l-kwiekeb tat-Trajja (Pleiades) - li jinsabu fil-kostellazzjoni tat-Tawr - il-qoton ikun beda jisbieħ.
Għal Santa Luċija l-jum jagħmel pass ta’ tarbija.
Lejn nofs Diċembru l-ġurnata terġa’ tibda titwal bil-mod il-mod. Santa Luċija tiġi fit-13 ta’ Diċembru.
Meta l-Punent u l-Majjistral ikunu bix-xlieqa, kulħadd ikun bid-diqa.
Meta r-riħ ikun ġej mill-Punent jew mill-Majjistral, jagħmel temp ikrah u kulħadd ikollu burdata ħażina. Xlieqa hija dik il-linja sħab fuq l-orizzont.
L-għali u l-maltemp jiġu bla ma tibgħat għalihom.
L-inkwiet jiġi fuqek mingħajr ma tkun qed tistennieh.
Meta l-qamar ikollu l-għalqa lesti biex tisma’ b’xi għarqa.
Meta l-qamar ikollu ċerta dija mad-dawra tiegħu, sinjal li jkun ġej maltemp kbir u għalhekk ma tridx tersaq lejn il-baħar għax jieħdok.
Riħ imb riħ jirbaħ il-master.
Meta għandek lagħaba bl-istess ħila (riħ imb riħ), ma jirbaħ ħadd. Il-master tfisser il-logħba, jiġifieri l-l-logħba tkun rebħet fuq il-lagħaba.
Meta l-qamar ikun immejjel juri li jkun ġej il-maltemp.
Ikun mistenni l-maltemp meta l-qamar ikun immejjel.
Qatt issiefer b’riħ ħażin.
Tibdiex biċċa xogħol meta diġà tkun taf li bdejt bi żvantaġġ.
Is-sajf ta’ San Martin, il-biedja tifraħ bih.
It-temp sabiħ f’Novembru jagħmel tajjeb għall-biedja.
Meta l-qamar irabbi l-qiegħa, tista’ tgħid li hu riħ isfel.
Meta l-qamar ikollu dija madwaru, ikun riħ isfel.
Meta qattus tara f’xi gallarija, għid li ħierġa x-xemx.
Il-qtates iħobbuha s-sħana tax-xemx u jmorru fiha meta toħroġ.
Ix-xita f’San Mark nar fl-art.
Ix-xita lejn l-aħħar ta’ April ma tagħmilx ġid lir-raba’. San Mark jiġi fil-25 ta’ April.
Meta xxebba’ fl-ilma taflija, kull sbula tagħmel mija.
L-isbul jikber ġmielu meta l-ħamrija taflija tixrob ħafna ilma.
Meta tara l-beraq lesti l-girna fejn tintebaq.
Meta tarah iberraq lesti ruħek għax-xita u mur stkenn (= tintebaq). Girna hija kmajra.
Ix-xita għal Sant’Anna bikrija, jekk tagħmel, beraq u sajjetti fiha.
Meta tagħmel ix-xita lejn l-aħħar ta’ Lulju tkun bikrija, b’ħafna beraq u sajjetti. Sant’Anna tiġi fis-26 ta’ Lulju.
Sax-xemx u l-qamar jiġġieldu.
It‑tilwim u l‑ġlied huma komuni ħafna.
Meta x-xita tagħmel bikri u tibqa’ sal-imwaħħar, il-bidwi jkollu x’jitma’ u jaħżen sal-aħħar.
Ix-xita fit-tul tgħin biex jirnexxu l-uċuħ tar-raba’, u b’hekk il-bidwi jkollu biex jitma’ lil familtu.
Meta tara l-ħuttaf tkun ġejja x-xita.
Meta tara l-ħuttafa (għasfur tal-ispeċi Hirundo rustica) lesti ruħek għax-xita u mur stkenn.
Meta tara l-qattus jitmiegħek tinsiex tieħu l-kabozza miegħek.
Meta tara l-qattus jitmiegħek sinjal li tkun ġejja x-xita. Kabozza hija tip ta’ kowt.
Sebaħ fl-aħħar nhar il-ġahar.
Wieħed m’għandu qatt jitlef it-tama f’sitwazzjoni ħażina, bħal meta jisbaħ wara ġurnata mċajpra. Ġahar proprjament tfisser persuna li ma tarax sew.
Meta tibda taqa’ l-werqa, ix-xemx taraha bis-serqa.
Ix-xemx tibda tistaħba wara s-sħab meta tibda l-ħarifa.
Il-mewt u xita Alla jaf meta.
Alla biss jiddeċiedi meta niġu fid-dinja u nitilqu minnha.
Meta tidher il-qawsalla waqt il-maltemp ta’ filgħodu turi xita; ta’ filgħaxija bnazzi.
Meta tara l-qawsalla filgħodu tkun ix-xita, u meta tara l-qawsalla filgħaxija jkun bnazzi.
In-namar t’Alla jbeżża’.
Dari l-qilla tan-natura (eż. il-maltempati) kienu jeħduha bħala wirja tas-setgħa t’Alla. Namar tfisser għemil.
Min għall-mulett ixammar jifdallu xi jqammar.
Il-mulett iżjed faċli jinqabad meta jkun jidher il-qamar. Ixammar tfisser jistad.
Meta titla’ x-xemx jgħibu l-kwiekeb.
Fil-ħajja jeħtieġ li tiffoka fuq dak li huwa tassew importanti; ix-xemx iġġib fix-xejn il-kwiekeb.
Jekk tagħmel ix-xita f’Santa Bibjana, iddum tagħmel xita erbgħin ġurnata.
Jekk lejn il-bidu ta’ Diċembru tagħmel ix-xita, din tibqa’ tagħmel għal erbgħin jum. Santa Bibjana tiġi fit-2 ta’ Diċembru.
Meta titla’ x-xemx, titla’ għal kulħadd.
Fid-dinja ħadd ma hu iżjed speċjali minn ħaddieħor.
Jekk tagħmel ix-xita f’tar-Rużarju filgħodu tkun bikrija, jekk waranofsinhar tkun imwaħħra.
Meta x-xita tiġi fl-ewwel Ħadd ta’ Ottubru, jekk ikun filgħodu tagħmel ix-xita kmieni fl-istaġun u jekk filgħaxija tagħmel ix-xita tard fl-istaġun. Il-Madonna tar-Rużarju tiġi fis-7 ta’ Ottubru.
Min ikollu għalqa mal-baħar irid oħra r-raħal.
Dari l-bidwi kien isibha iktar bi tqila jasal sal-għalqa li tkun fejn il-baħar, u allura kien ikollu oħra aktar viċin ta’ daru biex jgħajjex il-familja biha.
Meta tkun sena milwiema, il-ħalel tal-ħuxlief ikunu kbar u tal-qamħ ikunu xagħar żgħar.
Meta matul is-sena tagħmel ħafna xita (= tkun milwiema), il-ħuxlief jikber ħafna iżjed iżda l-qamħ ibati daqstant ieħor.
Meta tqattar ix-xita, is-sajda tkun f’waqtitha.
Meta terġa’ tibda x-xita, jerġa’ jibda s-sajd.
Jekk toħroġ Santa Katerina, toħroġ il-Kunċizzjoni.
Jekk it-temp jippermetti li toħroġ Santa Katerina, mela jippermetti li toħroġ ukoll il-Kunċizzjoni. Santa Katerina tiġi fil-25 ta’ Novembru u l-Kunċizzjoni tiġi fit-8 ta’ Diċembru.
Meta x-xemx tinżel fl-ixkora turi l-maltemp.
Meta x-xemx titgħatta bis-sħab (= l-ixkora) stenna l-maltemp.
M’hawn xejn ġdid taħt il-kappa tax-xemx.
Iż-żmien jgħaddi iżda ċ-ċiklu tad-dinja dejjem l-istess jibqa’.
Mill-ksieħ u r-riħ jiġu l-għelejjel, mix-xemx u x-xita jsiru l-għelejjel.
Il-kesħa u r-riħ imarrdu l-uċuħ tar-raba’ (l-ewwel tifsira ta’ għelejjel - plural ta’ għalla - hija mard), filwaqt li x-xemx u x-xita jagħmlulhom il-ġid (it-tieni tifsira ta’ għelejjel hija wċuħ tar-raba’).
Aħjar il-bard ta’ Jannar mix-xemx li ma ssaħħanx.
Xemx li ma ssaħħanx ma fihiex gost. Aħjar il-bard.
Min jitwieled taħt stilla tal-Lvant, ħajtu tkun kollha hena u kant.
Superstizzjoni li dawk li jitwieldu meta l-istilel ikunu fil-Lvant, ix-xorti tidħqilhom u jgħixu ħajja sabiħa.
Min jibża’ li jismar ma joqgħodx fix-xemx.
L-inkwiet m’għandekx xi tridu.
Min jiżra’ r-riħ jaħsad it-tempesti.
Il-kastig ikun kbir skont kemm ikun kbir il-ħażin li tkun għamilt.
Mingħajr bella ma tinbena ħalla.
Ix-xita (= bella) hija importanti ħafna għall-uċuħ tar-raba’.
F’Jannar agħlaq in-nagħaġ fil-għar.
F’Jannar jagħmel temp ikrah u kulħadd joqgħod ġewwa.
Nhar il-Lunzjata tiġi l-bilbla u tmur l-alwetta.
Għall‑ħabta tal-Lunzjata, l-alwetta tisparixxi u tiġi l‑bilbla (dawn żewġ tipi ta’ għasafar). Il-bilbla tagħmel Malta minn Marzu sa Ottubru u l-alwetta tpassi fil-ħarifa. Il-Lunzjata tiġi fil-25 ta’ Marzu.
Mogħdija ta’ għasafar kbar sinjal li ġej il-maltemp.
Meta tara l-għasafar kbar jittajru sinjal li jkun ġej il-maltemp dalwaqt.
F’Marzu aqla’ mnieħrek u qartsu.
Tagħmel kesħa kbira f’Marzu. Qartsu tfisser geżwru.
Nhar ta’ Sibt, ħin jew ieħor għandha toħroġ ix-xemx.
Superstizzjoni li nhar ta’ Sibt dejjem toħroġ ix-xemx, għax huwa jum il-Madonna u dan huwa l-jum li fih il-Madonna tnixxef il-ħrieqi tal-Bambin Ġesù.
Min ma jridx jibtell ma joħroġx fix-xita.
Min ma jridx inkwiet m’għandux iġibu b’idejh. Jibtell tfisser jixxarrab.
F’Marzu l-bard irqiq jidħol fl-għadam.
Tagħmel kesħa kbira f’Marzu.
F’Jannar stenna xita, ksieħ u nar.
F’Jannar u Frar jagħmel temp ikrah. In-nar jirreferi għall-beraq u s-sajjetti.
Qamar bil-qiegħa riħ isfel iġib.
Meta l‑qamar ikollu dija (= qiegħa) madwaru, ikun riħ isfel.
Qamar rieqed baħar imqajjem; qamar wieqaf baħar bnazzi.
Meta l-qamar ikun f’pożizzjoni aktar orizzontali, l-baħar ikun imqalleb, u meta l-qamar ikun f’pożizzjoni aktar vertikali, il-baħar ikun kalm.
Raff bl-irjus ragħad u beraq iġib.
Meta tara li s-sħab ikollu bħal irjus fit-tarf, għid li ġejjin ir-ragħad u l-beraq.
F’Ħadd il-bluh ix-xita tibda tfuħ.
Ix-xita tnaqqas sew lejn żmien il-karnival (fi Frar).
Għax-xita ta’ Jannar fil-bikri lesti l-bjar.
F’Jannar tagħmel ħafna u ħafna xita.
Raff tas-sħab ragħad u beraq stenna.
Meta tara li s‑sħab ikollu bħal irjus fit‑tarf, għid li ġejjin ir‑ragħad u l‑beraq.
Nhar San Mattija żriegħ it-tomnija, u la mwaħħar u la bikrija.
F’San Mattija għandu jinżara’ l‑qamħ. It‑tomnija tirreferi għat‑tgħam u mwaħħra tfisser tard fl‑istaġun. San Mattija jiġi fl‑24 ta’ Frar.
Il-bard ta’ Jannar iqaxxar ġild il-ħmar.
F’Jannar tagħmel kesħa kbira.
Ħruġ Marzu dħul April, ix-xita karru deheb fin.
Ix-xita fl-aħħar ta’ Marzu u fil-bidu ta’ April tagħmel ġid lill-uċuħ tar-raba’.
Ras ir-Randan, ras il-maltemp.
Malli jasal ir-Randan, jasal ukoll il-maltemp.
Meta Alla jtina l-bqija tax-xita, l-ilbies tas-sbul jitwal ’il fuq mill-komma.
Il-qamħ ikompli jikber meta x-xita tagħmel f’waqtha.
April imut bil-bard u Mejju jrid il-ward.
Il-kesħa tispiċċa f’April, u l-fjuri jwarrdu f’Mejju.
Il-bard ta’ Jannar iqaxxar dahar il-ħmar.
F’Jannar tagħmel kesħa kbira.
Nhar San Pawl it-temp iqalleb seba’ darbiet.
Fil-festa tal-Konverżjoni ta’ San Pawl, fil-25 ta’ Jannar, it-temp ikun instabbli ħafna.
Riħ il-Lbiċ jieħu u ma jġib.
Meta r-riħ ikun ġej mil-Lbiċ, l-opri tal-baħar (dgħajjes, vapuri, eċċ.) ma jkunux jistgħu jidħlu fil-port.
Ibża’ mis-sokor ta’ Marzu.
L-uċuħ tar-raba’ ssirilhom ħafna ħsara meta tagħmel ħafna xita f’Marzu. Sokor tirreferi għall-art, bħallikieku fis-sakra bl-ilma kollu li tkun xorbot.
Riħ isfel biċ-ċpar stenna Majjistral.
Meta jkun riħ isfel u biċ-ċpar, sinjal li r-riħ se jdur mill-Majjistral.
Marzu bl-ilma xebgħan italla’ ġbira, u gozz ikbar tkun tat-tgħam.
It-tgħam (jiġifieri ċ-ċereali) jissaqqa u joktor bix-xita ta’ Marzu.
Fi Frar ix-xita billejl u xogħol binhar.
Fi Frar ix-xita tagħmel billejl u l-bidwi jaħdem fl-għalqa matul il-ġurnata.
Sal-Qaddisin Kollha r-riħ jiġi bil-bolla.
Ir-riħ mill-Majjistral idum ġej sal-bidu ta’ Novembru. Il-Qaddisin Kollha tiġi fl-1 ta’ Novembru.
F’Mejju kollox jinxef sal-plejju.
Kollox jinxef f’Mejju.
Riħ isfel, meta tniggeż il-ħmar kemm jiżfen.
Ir-riħ isfel idejjaq lil kulħadd għax l-arja tkun tqila.
Nannu xiħ bil‑kabozza u d-dulliegħ.
Meta raġel jixjieħ ma jagħmel xejn utli, ħlief jissaħħan bil‑kabozza (għamla ta’ kowt) u joqgħod id‑dar jiekol.
San Bartilmew għandu l-muftieħ tax-xita.
Tibda x-xita lejn it-tielet ġimgħa t’Awwissu.
Marzu l-fart iħossu f’qarnu.
Tagħmel kesħa kbira f’Marzu. Il-fart jirreferi għall-annimali bovini.
Riħ ta’ siegħa jnaddaf qiegħa.
Għal għarrieda jaf jiġri xi ħaġa li taqleb is-sitwazzjoni kollha ta’ taħt fuq.
Ix-xita ta’ Jannar troxx il-bżar.
Meta tagħmel ix-xita f’Jannar, id-demel (= il-bżar) jidħol aħjar fil-ħamrija.
Il-baħar ta’ Mejju jgħarrqek u jħallik.
F’Mejju daqqa jkun il-maltemp u daqqa jikkalma.
Qatt issiefer kontra r-riħ.
Jekk timxi mal-kurrent u tħares ir-regoli, inqas għandek ċans li tispiċċa fl-inkwiet.
Fi Frar tkun ix-xita billejl u taħdem binhar.
Fi Frar ix-xita tagħmel billejl u l-bidwi jaħdem fl-għalqa matul il-ġurnata.
Oqgħod kwiet għax tiġi x-xita u jagħmel il-wied.
Rażżan ilsienek biex ma toħloqx inkwiet.
Riħ xfert, lil hinn jieħdok u lil hawn ma jiġbdekx.
Meta r‑riħ ikun ġej mil‑Lbiċ, l‑opri tal‑baħar (dgħajjes, vapuri, eċċ.) ma jkunux jistgħu jidħlu fil‑port. Riħ xfert huwa riħ qawwi li jqalleb il-baħar.
Marzu Marzell, bil-kabozza u bil-kappell.
F’Marzu xi kultant ikollok tilbes ġakketta għax il-bard, u xi kultant il-kappell biex tilqa’ x-xemx. Kabozza hija għamla ta’ kowt.
Lil min ommu tħobbu, ixxiddlu l-kabozza f’Mejju.
F’Mejju t-temp ma jkunx stabbli u għalhekk jeħtieġ li tilbes adattat. Kabozza hija tip ta’ kowt.
San Lawrenz ix-xahar tas-sħana.
Tagħmel ħafna sħana f’Awwissu. San Lawrenz jiġi fl-10 ta’ Awwissu.
Nannu xiħ bil-kabozza u l-muftieħ.
Meta raġel jixjieħ ma jagħmel xejn utli, ħlief jissaħħan bil-kabozza (għamla ta’ kowt) u joqgħod id-dar.
San Martin ikisser it-tin u Katarin tisqih mill-fin.
It-tin taċ-ċappa nikluh fl-ewwel ġimgħa ta’ Novembru u fit-tielet ġimgħa x-xita ssaqqi s-siġar tat-tin għall-istaġun ta’ wara. San Martin jiġi fil-11 ta’ Novembru u Santa Katerina tiġi fil-25 ta’ Novembru.
Min joħbol biċ-ċajt, jiled ir-riħ.
Kull ma jagħmel l-injorant huwa bla valur.
Jannar bardan. Meta jsib l-art liebsa jneżżagħha, u meta ma jsibhiex liebsa jlibbisha.
It-temp ta’ Jannar jeqred il-ħdura, iżda n-natura xorta terġa’ tnibbet.
Marzu Marzellu, in-nanna taħraq il-moxt u r-rixtellu.
Tagħmel kesħa kbira f’Marzu. Il-moxt u r-rixtellu jirreferu għall-makkinarju tal-insiġ.
Sajf imniddi, ħarġa mimlija.
Jekk fis-sajf tagħmel xi ftit xita, il-pjanti ħdejn il-bieb u fit-tieqa (= il-ħarġa) jidhru isbaħ u mimlija.
Jannar daħħal lilek u lil għajrek ġewwa d-dar.
F’Jannar jagħmel temp ikrah u kulħadd joqgħod ġewwa.
Awwissu jaħbat ʼil-mara kemm imissu.
Ix-xemx ta’ Awwissu tkun qawwija ħafna.
Mejju bla riħ, il-biedja tifraħ bih.
Ir-riħ ta’ Mejju jirvina l-uċuħ tar-raba’, aħjar mingħajru.
Frar fawwar jimla l-bjar.
Tagħmel ħafna xita fi Frar.
F’Ġunju bdiewa għarqana u wċuħ daħqana.
F’Ġunju l-bdiewa jkollhom ix-xogħol, imma jkunu kuntenti.
Sema naqxet il-fekruna, jew xita qliel jew riħ fortuna.
Meta fis-sema jkun hemm sħab dahar il-fekruna (Cirrocumulus), stenna xita qliel jew riefnu.
Mejju daqs ġuvni ħlejju.
Mejju huwa xahar sabiħ ħafna.
Marzu qala’ mnieħru u qartsu.
Tagħmel kesħa kbira f’Marzu. Qartsu tfisser geżwru.
Jannar dejjem jitrekken id-dar.
F’Jannar jagħmel temp ikrah u kulħadd joqgħod ġewwa.
Sena tax-xita sena tal-maltemp.
Sena li fiha tagħmel ħafna xita, ġeneralment jagħmel ukoll ħafna maltemp.
Frar fawwar, il-bidwi għana fid-djar.
Fi Frar ikun hemm xi ftit xemx, bi tħejjija għar-rebbiegħa.
Tgħoddx il-ġranet tal-qamar għax ma jħallikx tistabar.
Superstizzjoni li l-qamar jirregola waħdu ċ-ċiklu mestruwali u li allura l-mara għalxejn toqgħod taħseb fuq meta se jiġiha.
Awwissu qatt ma ħamel lilu nnifsu.
Diffiċli tħobbu Awwissu, minħabba s-sħana li tagħmel.
F’Tal-Vitorja l-baħar jitla’ fl-għolja.
Il-baħar jibda jitqawwa fil-Vitorja, li tiġi fit-8 ta’ Settembru.
Marzu r-rebbiegħa tal-bhejjem.
Il-bhejjem jagħmlu ħafna ħalib f’Marzu.
Frar fawwar, jekk ma toħroġ ix-xemx filgħodu, toħroġ ma’ nofsinhar.
Fi Frar ikun hemm xi ftit xemx, bi tħejjija għar-rebbiegħa.
San Mattija, iżra’ t-tomnija la mwaħħra u lanqas bikrija.
F’San Mattija għandu jinżara’ l-qamħ. It-tomnija tirreferi għat-tgħam u mwaħħra tfisser tard fl-istaġun. San Mattija jiġi fl-24 ta’ Frar.
April imut bil-bard u Mejju jrid il-ward.
Il-kesħa tispiċċa f’April, u l-fjuri jwarrdu f’Mejju.
Sħab mil-Lbiċ xita żgur iġib.
Is-sħab mil-Lbiċ iġib miegħu x-xita.
Tiddinx qabel jisbaħ.
Titwebbilx li se jkollok xi ħaġa qabel ma tassew tiksibha.
Il-qastanija tajba u x-xemx dejjem mgħajba.
F’Diċembru x-xemx titgħatta bis-sħab (= mgħajba) u ma ssaħħanx daqstant.
Tlestix toqlija għal tal-ajru u tal-baħar.
Titwebbilx li se jkollok xi ħaġa qabel ma tassew tiksibha.
F’Ġunju tidħol l-għassa.
F’Ġunju tispiċċa r-rebbiegħa u jibda s-sajf.
Frar fawwar, kull xitla bin-nwar.
Fi Frar ikun hemm xi ftit xemx, bi tħejjija għar-rebbiegħa.
Skont l-annata timtela l-qannata.
Ikollna ħsad tajjeb skont kemm kien hemm kundizzjonijiet tajbin matul is-sena (jiġifieri l-annata). Qannata hija reċipjent kbir.
Frar silef tnejn lil Jannar u daħħlu bin-nagħaġ ġol-għar.
Skont superstizzjoni Maltija, f’sena biżestili (ta’ 366 jum) il-bidwi jmur ħażin f’xogħlu.
Awwissu x-xemx taħarqu u x-xita tmissu.
Tagħmel l-ewwel xita f’Awwissu.
Tisħitx il-qamar fl-art għax iġiblek għawġ u mard.
Superstizzjoni fejn kienu jemmnu li l-qamar għandu qawwiet misterjużi kbar, saħansitra li jġiblek ħafna mard u inkwiet jekk tisħtu.
Mejju kulma fih jirvina l-btieħ.
Ix-xita li tagħmel f’Mejju tirvina l-ġwież tal-annimali.
Jannar il-qasba jmiddha fl-art.
Il-qasab jinqata’ f’Jannar.
Ġunju għall-għomma manju, fis-sodda jagħtina banju.
F’Ġunju nkunu għarqana xraba.
Mejju l-iblah t’ommu.
Bħal tifel imfissed, Mejju jħawwad ħafna fit-temp.
Torqodx fid-dawl tal-qamar għax jagħtik ħmar il-lejl.
Superstizzjoni fejn kienu jemmnu li d-dawl tal-qamar għandu s-setgħa jqabbad ħmar il-lejl lil dak li jkun jekk jorqod fih.
Jekk il-qamar ta’ Settembru jimla bix-Xlokk, jagħmel ix-Xlokk seba’ xhur fis-sena.
Jekk f’Settembru jkun qamar kwinta bir-riħ mix-Xlokk, jibqa’ jagħmel riħ mix-Xlokk seba’ xhur wara.
Jannar xott, il-bidwi għani.
Ħafna xita f’Jannar tirvina l-uċuħ tar-raba’, għalhekk aħjar ikun xott għall-bidwi.
Ġunju Ġunjett ineħħi l-qmis u d-dublett.
F’Ġunju ntajru l-ħwejjeġ minn fuqna.
Min tagħmlu baħar ikun għadira.
Hemm min taħsbu bravu ħafna jew għandu ħafna flus, iżda ma jkun veru xejn.
Wara l-maltemp jiġi l-bnazzi.
Wara perjodu ikrah jiġi ieħor sabiħ.
Mulejja, fix-xitwa agħtina xitwina u fis-sajf agħtina sajfitna.
Nitolbu lil Alla biex it-temp dejjem ikun favurina u f’waqtu.
F’Awwissu l-baħar tisma’ ħissu.
Il-baħar ikun imqalleb f’Awwissu.
Meta Jannar tarah lewliemi, ma tarax il-bidwi hieni.
Meta tagħmel ix-xita f’Jannar, ix-xogħol tal-bidwi jbati. Lewliemi tfisser bix-xita.
Santa Barbara la deni u lanqas ħsara.
Santa Barbara teħlisna mir-ragħad u s-sajjetti. Santa Barbara tiġi fl-4 ta’ Diċembru.
Mejju l-imhejjem t’ommu.
Bħal tifel imfissed, Mejju jħawwad ħafna fit-temp.
Meta jidher il-busuf u l-farfett jibda jittajjar, l-art tkun saħnet u l-uċuħ taqbeż kollha nwajjar.
Fl-aħħar ta’ Marzu, ix-xitwa tasal fi tmiemha u tibda r-rebbiegħa. Nwajjar huwa d-diminuttiv plural ta’ nwara, li tfisser fjura.
Tramuntana mara, tnixxef il-miżwed u tgħaqqad il-qara’.
Ir-riħ li jkun ġej mit-Tramuntana jnixxef il-miżwed tal-piżelli u jonfoħ il-qara’.
It-twil seftur tal-qasir.
Billi Frar (= il-qasir) huwa iqsar minn Marzu (= it-twil), it-temp li ma jagħmilx fi Frar jagħmel f’Marzu.
Ja xbat ħabbat, ma mejjilthiex il-għaduma u qtilthiex il-għaġuża.
Fi Frar ġieli jinzerta ma tagħmilx xita. Xbat huwa isem ieħor għal Frar li nsibuh f’dan il-qawl biss. Għaduma hija kolonna u għaġuża hija mara xiħa.
Bix-xita f’Marzu u April, tinġabar l-annata.
L-uċuħ tar-raba’ jikbru bix-xita li tagħmel f’Marzu u April.
Meta l-farfett jittajjar, l-uċuħ jaqżbu kollha nwajjar.
Fl-aħħar ta’ Marzu, ix-xitwa tasal fi tmiemha u tibda r-rebbiegħa. Nwajjar huwa d-diminuttiv plural ta’ nwara, li tfisser fjura.
Meta tkun ix-xita f’Jannar għandek il-qoton id-dar.
Il-qoton jikber iżjed bix-xita ta’ Jannar.
Mejju mirjieħ b’kull deni stennieh.
F’Mejju r-riħ jagħmel ħafna ħsara.
Wara l-berqa stenna r-ragħda.
Meta tagħmel xi maltempata, l‑ewwel iberraq, imbagħad iriegħed u wara tagħmel ix‑xita.
F’Awwissu l-ilma jibda jmissu.
Tagħmel l-ewwel xita f’Awwissu.
Tiżrax it-tamal jekk ma jkunx qamar.
It-tamal m’għandux jinżera’ jekk ma jkunx qamar sħiħ (kwinta).
Mejju mirjieħ jaqleb il-wiċċ u l-qiegħ.
F’Mejju r-riħ iċaqlaq il-baħar u joħloq ħafna maltemp.
Meta x-xemx issaħħan f’Jannar, ikollok biex fis-sajf timla d-dar.
Meta tagħmel ħafna xemx f’Jannar, it-tgħam jikber sew.
Jannar kiefer u Frar għandu d-dwiefer.
F’Jannar u Frar jagħmel temp ikrah.
Qamar Settembru jiġbed sebgħa warajh.
Il-qamar ta’ Settembru juri x’temp ser jagħmel fix-xhur li ġejjin.
Wara r-ragħad tiġi x-xita.
Meta tagħmel xi maltempata, l‑ewwel iberraq, imbagħad iriegħed u wara tagħmel ix‑xita
Ġunju kbir, rasu ras il-ħmir.
Ġunju għandu rasu iebsa (bħall-ħmar) għax sħana biss jagħmel.
Santa Marija jibdew l-għarajjex.
L-ewwel xita tkun mistennija f’nofs Awwissu. Santa Marija tiġi fil-15 ta’ Awwissu.
Mejju xahar il-fjuri, fih il-għomma tibda turi.
F’Mejju tibda s-sħana.
Ix-xahar ta’ Awwissu s-sinjur u l-fqir iħissu.
Is-sħana ta’ Awwissu lil kulħadd taħqar.
Settembru Settembrina, jibdlilna s-sala mal-kantina.
Dari kienu jinżlu fil-kantina biex jaħarbu mir-riħ isfel ta’ Settembru.
Meta l-Milied taħt il-bejt, l-Għid fuq il-bejt.
Meta jagħmel temp ikrah fil-Milied, fl-Għid ipattilu u jagħmel bnazzi.
F’April id-dubbiena tagħmel żinn u l-isħaba tmur lil hinn.
F’April tieqaf ix-xita u jibdew ħerġin l-insetti, fosthom id-dubbien.
Meta Marzu jaħqarna, il-baqra turina b’qarnha.
Il-baqar iċaqilqu rashom meta f’Marzu tagħmel ħafna kesħa.
Mal-Gandlora stilel fora, l-ajru jtella’ imma jiċċara.
Fil-bidu ta’ Frar, daqqa jkun temp ikrah u daqqa jkun bnazzi. Stilel fora tfisser li l-istilel jidhru ċari. Il-Gandlora tiġi fit-2 ta’ Frar.
Xarba tar-riħ, il-wiċċ jiġi f’sensih.
Meta wara ħafna żmien bla qatra xita terġa’ tagħmel ħafna xita bir-riħ, l-uċuħ tar-raba’ jieħdu r-ruħ.
Mill-Milied ’il fuq, iż-żmien jibda jagħti fil-buq.
Wara l-Milied, dari min ma kellux flus kien ibati ħafna minħabba t-temp xitwi. Buq huwa trumbetta.
Qabel Jannar la xita u lanqas bard.
It-temp xitwi jibda tassew minn Jannar ’l hemm.
Wara l-beraq ir-ragħad u wara r-ragħad ix-xita.
Meta tagħmel xi maltempata, l-ewwel iberraq, imbagħad iriegħed u wara tagħmel ix-xita.
Wara l-beraq jiġi l-meraq.
Ix-xita li tagħmel f’Settembru tgħin biex iħaxxen ir-rummien.
Ix-xita ta’ fuq il-qigħan toħroġ ilma mit-tgħam.
Ġunju huwa x-xahar tad-dris, u dejjem tagħmel ix-xita.
Xemx bajda tiġbed ix-xita.
Meta x-xemx tkun tidher bajda sinjal li tkun se tagħmel ix-xita.
Xemx li ma ssaħħanx aħjar il-bard minnha.
Xemx li ma ssaħħanx ma fihiex gost. Aħjar il‑bard.
Lampuka mixwija tfakkrek fl-ikla xitwija.
Ottubru huwa l-istaġun tal-lampuki, u r-riħa tfuħ tal-lampuki mixwija tfakkarna li deħlin fil-ħarifa u x-xitwa.
Meta Frar ikun fawwar, f’daqqa l-biedja tmur fl-ibjar.
Il-ħafna xita li tagħmel fi Frar tagħmel ħsara kbira lill-uċuħ tar-raba’.
Qamar Jannar ħareġ il-bniet mill-għar.
Il-qamar ta’ Jannar ikun jiddi ħafna iżjed mix-xhur l-oħra.
F’April jistejqer il-fqir.
F’April jagħmel temp sabiħ, u jgħin lil min hu sfortunat iħossu aħjar.
Xemx ta’ Settembru tiftaħ il-bibien u r-rixtellu.
F’Settembru jagħmel ħafna riħ qawwi mix-Xlokk.
Titlobx xita f’Jannar għax jagħmillek is-silġ.
Ix-xita veru li żmienha f’Jannar, iżda jista’ jagħmel iżjed minn hekk u jagħmel is-silġ. Bl-istess mod, m’għandekx titlob wisq għal xi ħaġa, għax mhux talli sseħħ, talli sseħħ bl-esaġerazzjoni u tispiċċa tbati xorta.
Xita bnina deheb fina; ajru mwaħħal miskin min ibaħħar.
Ix-xita jieħdu pjaċir biha l-bdiewa għax issaqqilhom l-għelieqi, iżda l-baħħara jibżgħu minnha għax il-maltemp huwa ta’ riskju għalihom.
Meta l-għansal jagħmel il-ward f’Awwissu, ix-xita tkun bikrija.
Jekk l-għansal (li huwa tip ta’ pjanta, Prospero autumnale) joħroġ il-fjura f’Awwissu, ix-xita tagħmel qabel żmienha.
Qabel il-Milied la bard u lanqas ksieħ.
Il-bard u l-ksieħ jibdew tassew wara li jgħaddi l-Milied.
Ottubru jidħol u joħroġ fit-tubru.
F’Ottubru jidlam kmieni mill-bidu sal-aħħar tiegħu. It-tubru jirreferi għat-tebut.
Minn mitt Mejju ma jgħaddix wieħed li ma jagħmilx xita.
F’Mejju tagħmel ix-xita, żgur mhux forsi.
Meta jiġi Ħadd il-bluh, ix-xita tibda tfuħ.
Meta jasal il-Karnival (= Ħadd il-bluh), tibda tagħmel inqas xita.
Xita fi dħul April, karru deheb u ieħor ħarir.
Ix-xita fil-bidu ta’ April tagħmel ġid lill-uċuħ tar-raba’.
Xita fi ħruġ Marzu u dħul April, karru deheb u ġawhar fin.
Ix-xita fl-aħħar ta’ Marzu u fil-bidu ta’ April tagħmel ġid lill-uċuħ tar-raba’.
Tal-bigilla ma qal xejn u r-rebħ tagħna għadu ġej.
Dari kien jgħaddi tal-bigilla jbigħ il-bigilla sħuna. Kien jagħti l-kas li l-bigilla tkun diġà bdiet f’Ottubru, imma x-xita tkun għadha ma bdietx.
Xemx u xita Alla jaf meta.
Alla biss jaf x’hemm jistenniena fil-futur.
Xħin jasal il-Milied il-ħeġġa tax-xitwa tkun diġà bdiet.
Fi żmien il-Milied kulħadd ikun ħerqan għat-temp iżjed kiesaħ tax-xitwa.
Qabel il-ħġejjeġ, tinżax suf u tbiddilx ħwejjeġ.
Lejn l-aħħar ta’ Ġunju, nistgħu nwarrbu għalkollox il-ħwejjeġ tax-xitwa.
Xita ta’ Mejju, xita tal-qigħan.
Meta tkun waslet ix-xita ta’ Mejju jkun wasal ukoll żmien id-dris.
Żmien il-qoħta jġewwaħ lil kulħadd.
Meta jgħaddi żmien twil bla xita l-uċuħ tar-raba’ jieħdu kedda u l-provvista tal-ikel tkun skarsa. Qoħta tfisser nixfa.
Xita f’Settembru meraq tajjeb f’Novembru.
Ix-xita ta’ Settembru tħaxxen il-frott f’Novembru.
Qamar Frar kull siġra tagħmel l-għabar.
Superstizzjoni li l-qamar fi Frar iħeġġeġ lis-siġar jagħmlu l-fjuri (l-għabar).
Il-qwiel kollha, f’post wieħed.