Jeħtieġ li tieħu ħsieb saħħtek qabel ma timrad, u mhux wara meta jkun tard wisq.
kategorija
is-saħħa
L-indafa tiġi wara r-reliġjon.
L-indafa hija importanti ħafna għal saħħet il-bniedem.
Traqqa’ kemm traqqa’, fl-aħħar tiġi l-għamja tiġma’ kollox.
Tagħmel ħajtek kollha tieħu ħsieb saħħtek, iżda xi darba l-għamja (jiġifieri l-mewt) għal kulħadd tasal.
Tistenniex li timrad biex tmur tiddewwa.
Il-ħażin li jista' jsir ħu ħsieb u ilqagħlu minn qabel, minflok tistenna li jseħħ u tipprova ssewwih.
Tisħitx il-qamar fl-art għax iġiblek għawġ u mard.
Superstizzjoni fejn kienu jemmnu li l-qamar għandu qawwiet misterjużi kbar, saħansitra li jġiblek ħafna mard u inkwiet jekk tisħtu.
Timxix ħafi għax il-flus taż-żarbun ma tfaddalhomx.
Il-flus onfoqhom biex tieħu ħsieb saħħtek, għax wara jkollok tonfoqhom fil-mediċini biex tfiq wara li jaqbdek xi ħaġa.
Tgħidx “Trid?” lill-marid.
Lil min hu marid għinu minn jeddek.
Terfax aktar milli tiflaħ.
M'għandek qatt tagħmel aktar xogħol jew taċċetta responsabbiltajiet aktar milli tiflaħ, għax ma tleħħaqx u tagħmel ħsara lil saħħtek.
Tajtu pesta u tani ċmajra.
Tagħti kemm tiflaħ bl‑abbundanza iżda toħroġ diżappuntat meta tieħu lura bil‑wisq inqas milli stennejt.
Tajbin m’aħniex, ħżiena ma tantx u sejrin lura bħall-granċ.
Saħħitna tidher li sejra lura minflok tmur għall-aħjar.
Tagħti pesta u tieħu ċmajra.
Tagħti kemm tiflaħ bl-abbundanza iżda toħroġ diżappuntat meta tieħu lura bil-wisq inqas milli stennejt.
Tagħmilx aktar milli tiflaħ.
M'għandek qatt tagħmel aktar xogħol jew taċċetta responsabbiltajiet aktar milli tiflaħ, għax ma tleħħaqx u tagħmel ħsara lil saħħtek.
Tabib tridu xiħ u barbier żagħżugħ.
Fittex tabib li jkun tal-esperjenza biex ifejqek malajr u barbier li għadu żgħir li jħaffef fix-xogħol.
Saqsi lill-imġarrab mhux lit-tabib.
Oqgħod fuq min għadda tassew mill-esperjenza, mhux fuq min jaf teoretikament dwarha biss.
Sal-erbgħin il-qabar miftuħ.
Omm li tkun għadha kemm kellha tarbija, trid toqgħod attenta għal saħħitha fl-erbgħin jum ta' wara għax iċ-ċans li tmut ikun ikbar. Dan kien veru speċjalment dari, meta l-kura tas-saħħa ma kenitx avvanzata daqs tal-lum.
Sakemm jibqgħu s-swaba’, iċ-ċrieket jiġru.
Sakemm għadna ħajjin, il-ħajja tkompli sejra, bħaċ-ċrieket li jgħaddu minn persuna għal oħra.
Saħħtek ibża’ għaliha; jekk mhix fil-għana, faqar ma fiha.
Jeħtieġ li nibżgħu għal saħħitna; jekk nitilfu ftit minnha, ma jfissirx li nkunu tlifna kollox.
Riħ? Tlett ijiem biex jiġi, tlett ijiem sodda u tlett ijiem biex imur.
Meta jaqbdek riħ trid tieħu paċenzja u tħalli n-natura tieħu l-perkors tagħha biex jgħaddilek.
Oqgħod qgħadek, ara darek, ħares saħħtek u agħmel fagħlek.
Kun fejn għandek tkun, ħu ħsieb darek, ħu ħsieb saħħtek u agħmel xogħlok (fagħlek).
“M’isbaħ l-indafa,” qalet il-Maħmuġa.
L-indafa kulħadd japprezzaha, bl-istess mod li aħjar tevita l-inkwiet u ma tiċċappas b'xejn. M'isbaħ tfisser m'hemmx isbaħ minn.
Min jixjieħ jibda jitlef ir-riħ.
Meta tixjieħ titlef saħħtek u s-sens tar-raġuni.
Min jixjieħ jerġa’ jsir tifel.
Meta tixjieħ u titlef saħħtek u s-sens tar-raġuni tispiċċa tiddependi fuq ħaddieħor, bħat-tfal.
Min jitlef snienu jitlef żmienu.
Dak li jaqgħulu snienu jidher iżjed fih iż-żmien.
Min jitbikkem, min jitbissem u min jiġġiddem.
Fi żmien il-kolera f'Malta, kien hemm min qabditu, min jinkwieta għal min qabditu u min hu kuntent li ma qabditux.
Min jikser it-tub bin-nisa ma jaħsadx bosta.
Ix-xogħol fiżiku jinqalgħu iżjed għalih l-irġiel milli n-nisa.
Min jikber wisq ma jsir jiswa għal xejn.
Meta l-bniedem jixjieħ ħafna, ma jsir kapaċi jagħmel xejn għax ikun tilef saħħtu wisq.
Min jiekol il-ħarrub jagħmel il-ħatab.
Min ma jikolx tajjeb, jagħmel ħsara kbira lil ġismu u jimrad.
Min jiekol l-għads minn awlillejl minn waħda jara tnejn.
Superstizzjoni ta' dari li l-għads huwa ta' ħsara għall-vista.
Min jibla’ wisq imur f’qasir il-għomor.
Min jiekol iżżejjed, jiżdied ħafna fil-piż u minħabba l-ħsara li jagħmel lil ġismu, imut.
Min jarra b’moħħu jbati f’ġismu.
Min jiżbalja (= jarra) fi ħsibijietu, ibati fiżikament ukoll.
Min jagħlaq l-erbgħin sena, jinqalagħlu qarn kull sena.
Malli tagħlaq l-erbgħin, kull sena tinqala' xi problema ta' saħħa.
Min ikun muġugħ jokrob.
Kulħadd għandu raġuni għaliex jilmenta.
Mhux kull ħożża tostor il-bażwa.
Kull marda għandha l-kura speċifika tagħha, bħalma kull sitwazzjoni għandha s-soluzzjoni speċifika tagħha.
Meta jkollok xi kankru bil-mod teħles minnu.
Meta jkollok problemi kbar, fosthom dawk ta' saħħa, idumu biex jissolvew.
Meta jkollok erbgħin sena jinqalagħlek qarn kull sena.
Malli tagħlaq l-erbgħin, kull sena tinqala' xi problema ta' saħħa.
Mar il-ġid u baqa’ l-ħidma tal-id.
Jekk titlef il-flus, dejjem tista’ terġa’ taħdem għalihom sakemm għandek saħħtek.
Mard il-kobor m’hemmx duwa għalih.
Ix-xjuħija ma tistax tfejjaqha.
L-isbaħ l-indafa, qal Maħmuġa.
L-indafa kulħadd japprezzaha, bl-istess mod li aħjar tevita l-inkwiet u ma tiċċappas b'xejn.
L-ilsien fuq id-darsa li tuġa’ jmur.
Kulħadd il-problemi u l-uġigħ tiegħu jara u jsemmi.
Lill-marid tgħidlux “Tridx?”; flok issaqsih, aqbad u tih.
Lil min hu marid għinu minn jeddek.
L-għerf aqwa mill-qawwa.
Bniedem għaref kapaċi jagħmel ħafna affarijiet, fosthom jieħu ħsieb saħħtu aħjar.
L-art tagħti kemm tagħmel magħha; ġid, hena u fuq kollox is-saħħa.
Il-bdiewa li jafu jaħdmu l-art igawdu sew; huma jittrattaw l-art tajjeb, u l-art tittrattahom tajjeb ukoll.
L-agħar uġigħ tar-ras, tad-dras u tal-ħlas.
L-agħar uġigħ li tista' tħoss huwa tar-ras, tas-snien u tal-ħlas.
Kull marid għandu d-duwa tiegħu.
Kull problema għandha bżonn soluzzjoni partikolari.
Kulħadd huwa t-tabib tiegħu nnifsu.
Ħadd ħliefek ma jkun jaf eżatt x'qed tħoss meta tkun marid, u jekk tkunx qed tfiq.
Kif tagħlaq iċ-ċinkwanta, ix-xitan jibda jittanta.
Malli tagħlaq ħamsin sena, jibda ġej ħafna mard.
Jekk il-marda tidħol ’il ġewwa għalxejn tibgħat għat-tabib.
Meta timrad, qis li tieħu azzjoni fil-waqt biex tfiq malajr, għax wara jkun tard wisq.
Jekk ikun baqa’ żejt fil-lampa, jerġa’ l-marid.
Min ikun marid ifiq jekk ikun għad fadallu x'jgħix, bħal-lampa li tkompli ddawwal dment li jkun għad hemm iż-żejt fiha.
Iż-żgħar ħobż u xuwa, il-kbar ħobż u duwa.
Meta jkollok it-tfal, ikollok isseffaq wiċċek mal-problemi tagħhom ħajtek kollha. Xuwa hija xi ħaġa pjaċevoli u duwa hija mediċina.
Ix-xorb raġel min ibigħu, mhux min jixorbu.
Min ibigħ ix-xorb jaqla' ħafna flus, iżda minn jikkunsmah ibati għax saħħtu tmur lura.
Ix-xogħol salmura tal-ġisem.
Ix-xogħol fiżiku jsaħħaħ il-ġisem u jipprevjeni l-mard, bħas-salmura li tippreżerva l-ikel.
It-testment trid tagħmlu meta tkun għadek tiflaħ tiekol ir-ravjul.
Agħmel it-testment mill-aktar fis, meta tkun għadek fiżikament u mentalment f'saħħtek.
Ir-roqgħa u d-duwa fil-waqt tajbin.
Għandek traqqa' biċċa ħwejjeġ u tieħu l-mediċina fil-pront, għax wara jkun tard wisq.
Ir-riġel irid is-sodda u l-id trid il-maktur.
Tipi differenti ta' wġigħ jeħtieġu tipi differenti ta' kura. Bl-istess mod, kull sitwazzjoni jeħtieġ li tissolva skont x'inhi.
Imur il-ġid u l-ġidejn u tibqa’ l-ħidma tal-idejn.
Sakemm ikollok saħħtek, ma jkun ġara xejn jekk titlef ġidek kollu. Tista' terġa' tibda mill-bidu u taħdem għalih. Ġidejn tfisser ġid kbir.
Il-wiċċ u t-tina ma jsirux bl-ilbies u ż-żina.
Il-ġisem jeħtieġ li jkun b'saħħtu permezz ta' ikel tajjeb u sustanzjuż, mhux bl-ilbies u x-xinxilli. It-tina tirreferi għall-warrani.
Is-saħħa oħt il-ġmiel.
Bniedem b'saħħtu jidher sabiħ.
Il-qawmien kmieni tajjeb għas-saħħa.
Li torqod biżżejjed u tqum kmieni tajjeb għal saħħtek.
Il-marda li wieħed l-aktar jibża’ minnha x’aktarx imut biha.
Hemm min tant jibża' minn xi marda li jistħajjilha qabditu tassew.
Il-mard jidħol bid-debba u joħroġ bin-nemla.
Il-mard jiġi malajr u jdum biex jgħaddi.
Il-mard jidħol bl-irtal u joħroġ bl-uqija.
Il-mard jiġi meta ma tkunx qed tistennieh u jdum biex jgħaddi. "Irtal" (pl.ta' ratal) u "uqija" huma kejl tal-użin, fejn uqija hija 1⁄30 ta' ratal.
Il-mard ikerrah u jbellah.
Il-mard jaffettwana fiżikament u mentalment.
Il-mard Alla jibagħtu.
Dari kienu jemmnu li Alla jibgħat il-mard biex napprezzaw iżjed is-saħħa.
Il-maħsus u l-imdejjaq ħajrhom batal.
Min jitlef saħħtu ma jkunx jista' jgawdi l-ħajja. Maħsus tfisser marid.
Il-ħsieb jaf jifni u jtemm il-bniedem.
Il-ħafna inkwiet tieħdu minn saħħtek u joqtlok.
Il-ħmar ix-xiħ issa jorqos u issa jistrieħ.
Meta nixjieħu nibdew nimirdu iżjed u nitilfu saħħitna. Jorqos tfisser izappap.
Il-fellieħ jobgħod is-sellieħ.
Min huwa b'saħħtu (fellieħ = wieħed li jiflaħ) ma jistax għal min huwa dgħajjef u marid (sellieħ = wieħed marid).
Il-bniedem ma jgħixx bil-ħobż biss.
Il-bniedem għandu bżonn jitma' mhux biss ġismu iżda anke ruħu biex ikun f'saħħtu.
Il-bażwi jkun jaf x’riħ hu.
Dari kienu jemmnu li l-morda kienu jħossu r-riħ idur.
Il-bassas is-sogħla jonqsu.
Min ikun marid ikun diġà dgħajjef ħafna u bħal xejn jirkadi jew imur għall-agħar.
Id-duwa mhix xuwa.
Biex tfiq ikollok tieħu l-mediċina.
Id-duwa ogħla mix-xahar.
L-għajnuna soċjali li jagħti l-gvern kull xahar jaf ma tkunx biżżejjed biex tkopri l-ħtiġijiet ta' min m'għandux ħafna flus. Duwa tfisser mediċina.
Id-demla tfaqqas id-dmiemel.
Ftit inkwiet isir ħafna inkwiet jekk ma tiħux ħsieb. Demla (pl. dmiemel) tfisser ulċera.
Ħawsla tajba, ġewnaħ miksur.
Hemm min jimrad, iżda xorta ma jaqtax l-aptit.
Ħares lejn snieni u eħlisni kmieni.
L-anzjani għandhom jinqdew qabel ħaddieħor, ħabba li saħħithom hija iżjed fraġli.
Għan-natura m’hemmx tabib.
In-natura dejjem tieħu l-perkors tagħha.
Għal ruħek aħseb li qed tmut dejjem; għal ġismek aħseb li ma tmut qatt.
Jeħtieġ li tieħu ħsieb is-saħħa spiritwali daqs is-saħħa fiżika.
Fid-dinja tajjeb tkun f’saħħtek, iżda mitt darba aħjar tkun rasek tilħaqlek.
Is-saħħa importanti iżda iktar importanti li tuża moħħok u tkun makakk.
Fejn tidħol ix-xemx ma jidħolx it-tabib.
Ix-xemx tagħtik is-saħħa u tbiegħed il-mard.
Aħjar is-saħħa mill-flus.
Is-saħħa ma tixtrihiex bil-flus.
Aħjar bl-aptit inkella bit-tabib.
Meta tkun f’saħħtek tkun f’aptitek.
Aħjar f’aptitek inkella b’tabibek.
Meta tkun f’saħħtek tkun f’aptitek.
Aħjar tħallas lill-furnar milli lit-tabib.
Dejjem aħjar tonfoq flusek fl-ikel milli biex tmur għand it-tabib.
Agħmel ħbieb mat-tabib qabel ma tkun marid.
L-għażliet it-tajba għal saħħtek għandek tagħmilhom qabel timrad.
Is-saħħa tkun taf kemm tiswa meta titlifha.
Għandek toqgħod attent għal saħħtek, għad jasal mument fejn titlaqlek.
It-tfal bħall-flieles, inaqqru dejjem.
Tfal f'saħħithom jiftħu l-aptit u jieklu l-ħin kollu.
F’Jannar ix-xiħ jew fis-sodda jew l-isptar.
Il-kesħa u l-mard ta’ Jannar jagħtu kedda lix-xjuħ.
Il-qwiel kollha, f’post wieħed.