is-saħħa u l-mard
Il-valur tas-saħħa u t-tbatija tal-mard.
Tajbin m’aħniex, ħżiena ma tantx u sejrin lura bħall-granċ.
Saħħitna tidher li sejra lura minflok tmur għall-aħjar.
Tabib tridu xiħ u barbier żagħżugħ.
Fittex tabib li jkun tal-esperjenza biex ifejqek malajr u barbier li għadu żgħir li jħaffef fix-xogħol.
Sal-erbgħin il-qabar miftuħ.
Omm li tkun għadha kemm kellha tarbija, trid toqgħod attenta għal saħħitha fl-erbgħin jum ta’ wara għax iċ-ċans li tmut ikun ikbar. Dan kien veru speċjalment dari, meta l-kura tas-saħħa ma kenitx avvanzata daqs tal-lum.
Sakemm jibqgħu s-swaba’, iċ-ċrieket jiġru.
Sakemm għadna ħajjin, il-ħajja tkompli sejra, bħaċ-ċrieket li jgħaddu minn persuna għal oħra.
Saħħtek ibża’ għaliha; jekk mhix fil-għana, faqar ma fiha.
Jeħtieġ li nibżgħu għal saħħitna; jekk nitilfu ftit minnha, ma jfissirx li nkunu tlifna kollox.
Riħ? Tlett ijiem biex jiġi, tlett ijiem sodda u tlett ijiem biex imur.
Meta jaqbdek riħ trid tieħu paċenzja u tħalli n-natura tieħu l-perkors tagħha biex jgħaddilek.
“M’isbaħ l-indafa,” qalet il-Maħmuġa.
L-indafa kulħadd japprezzaha. M’isbaħ tfisser m’hemmx isbaħ minn.
Min jitbikkem, min jitbissem u min jiġġiddem.
Fi żmien il-kolera f’Malta, kien hemm min qabditu, min jinkwieta għal min qabditu u min hu kuntent li ma qabditux.
Min jiekol il-ħarrub jagħmel il-ħatab.
Min ma jikolx tajjeb, jagħmel ħsara kbira lil ġismu u jimrad.
Min jiekol l-għads minn awlillejl minn waħda jara tnejn.
Superstizzjoni ta’ dari li l-għads huwa ta’ ħsara għall-vista.
Min jarra b’moħħu jbati f’ġismu.
Min jiżbalja (= jarra) fi ħsibijietu, ibati fiżikament ukoll.
Min imut jistrieħ u jserraħ.
Persuna tistrieħ f’mewtha u sserraħ lil dawk ta’ madwarha li kellhom iduru biha.
Min ikun muġugħ jokrob.
Kulħadd għandu raġuni għaliex jilmenta.
Min għandu l-uġigħ ibati bl-irjieħ.
Min ikun marid ikun ibati iżjed bil-burdati (= l-irjieħ).
Mhux kull ħożża tostor il-bażwa.
Kull marda għandha l-kura speċifika tagħha, bħalma kull sitwazzjoni għandha s-soluzzjoni speċifika tagħha.
Meta l-marda tkun magħrufa, nofs il-kura lesta.
Meta tidentifika l-marda, tkun taf kif għandek tfejjaqha.
Meta jkollok xi kankru bil-mod teħles minnu.
Meta jkollok problemi kbar, fosthom dawk ta’ saħħa, idumu biex jissolvew.
Mar il-ġid u baqa’ l-ħidma tal-id.
Jekk titlef il-flus, dejjem tista’ terġa’ taħdem għalihom sakemm għandek saħħtek.
L-isbaħ l-indafa, qal Maħmuġa.
L-indafa kulħadd japprezzaha.
Lill-marid tgħidlux “Tridx?”; flok issaqsih, aqbad u tih.
Lil min hu marid għinu minn jeddek.
L-agħar uġigħ tar-ras, tad-dras u tal-ħlas.
L-agħar uġigħ li tista’ tħoss huwa tar-ras, tas-snien u tal-ħlas.
Kull marid għandu d-duwa tiegħu.
Kull problema għandha bżonn soluzzjoni partikolari.
Kulħadd huwa t-tabib tiegħu nnifsu.
Ħadd ħliefek ma jkun jaf eżatt x’qed tħoss meta tkun marid, u jekk tkunx qed tfiq.
Kif tagħlaq iċ-ċinkwanta, ix-xitan jibda jittanta.
Malli tagħlaq ħamsin sena, jibda ġej ħafna mard.
Jekk il-marda tidħol ’il ġewwa għalxejn tibgħat għat-tabib.
Meta timrad, qis li tieħu azzjoni fil-waqt biex tfiq malajr, għax wara jkun tard wisq.
Jekk ikun baqa’ żejt fil-lampa, jerġa’ l-marid.
Min ikun marid ifiq jekk ikun għad fadallu x’jgħix, bħal-lampa li tkompli ddawwal dment li jkun għad hemm iż-żejt fiha.
It-testment trid tagħmlu meta tkun għadek tiflaħ tiekol ir-ravjul.
Agħmel it-testment mill-aktar fis, meta tkun għadek fiżikament u mentalment f’saħħtek.
Ir-roqgħa u d-duwa fil-waqt tajbin.
Għandek traqqa’ biċċa ħwejjeġ u tieħu l-mediċina fil-pront, għax wara jkun tard wisq.
Ir-riġel irid is-sodda u l-id trid il-maktur.
Tipi differenti ta’ wġigħ jeħtieġu tipi differenti ta’ kura. Bl-istess mod, kull sitwazzjoni jeħtieġ li tissolva skont x’inhi.
Imur il-ġid u l-ġidejn u tibqa’ l-ħidma tal-idejn.
Sakemm ikollok saħħtek, ma jkun ġara xejn jekk titlef ġidek kollu. Tista’ terġa’ tibda mill-bidu u taħdem għalih. Ġidejn tfisser ġid kbir.
Il-wiċċ u t-tina ma jsirux bl-ilbies u ż-żina.
Il-ġisem jeħtieġ li jkun b’saħħtu permezz ta’ ikel tajjeb u sustanzjuż, mhux bl-ilbies u x-xinxilli. It-tina tirreferi għall-warrani.
Is-saħħa oħt il-ġmiel.
Bniedem b’saħħtu jidher sabiħ.
Il-qawmien kmieni tajjeb għas-saħħa.
Li torqod biżżejjed u tqum kmieni tajjeb għal saħħtek.
Il-marid kollox idejqu.
Min hu marid ikun wisq iffukat fuq id-dwejjaq tiegħu.
Il-marid jgħid ajma.
Min hu marid ħallih jesprimi d-diqa tiegħu.
Il-mard ħallih jitqalleb.
Min hu marid ħallih jesprimi d-diqa tiegħu.
Il-marda li wieħed l-aktar jibża’ minnha x’aktarx imut biha.
Hemm min tant jibża’ minn xi marda li jistħajjilha qabditu tassew.
Il-mard jidħol bid-debba u joħroġ bin-nemla.
Il-mard jiġi malajr u jdum biex jgħaddi.
Il-mard jidħol bl-irtal u joħroġ bl-uqija.
Il-mard jiġi meta ma tkunx qed tistennieh u jdum biex jgħaddi. “Irtal” (pl.ta’ ratal) u “uqija” huma kejl tal-użin, fejn uqija hija 1⁄30 ta’ ratal.
Il-mard irid iż-żmien u d-duwa.
Meta timrad għandek tieħu paċenzja u tagħtih ċans jgħaddilek, waqt li tieħu l-mediċini (duwa) li hemm bżonn.
Il-mard ikerrah u jbellah.
Il-mard jaffettwana fiżikament u mentalment.
Il-mard Alla jibagħtu.
Dari kienu jemmnu li Alla jibgħat il-mard biex napprezzaw iżjed is-saħħa.
Il-maħsus u l-imdejjaq ħajrhom batal.
Min jitlef saħħtu ma jkunx jista’ jgawdi l-ħajja. Maħsus tfisser marid.
Il-kotra għal-Lazzarett, u mhux ħlief tara xi katalett.
Fi żmien il-kolera, kienu mardu ħafna nies biha u ttieħdu l-Lazzarett. Katalett kien karru li fl-antik kienu jinġarru fih il-morda u l-mejtin.
Il-ħsieb jaf jifni u jtemm il-bniedem.
Il-ħafna inkwiet tieħdu minn saħħtek u joqtlok.
Il-fellieħ jobgħod is-sellieħ.
Min huwa b’saħħtu (fellieħ = wieħed li jiflaħ) ma jistax għal min huwa dgħajjef u marid (sellieħ = wieħed marid).
Il-bniedem mimli bl-għilla.
Il-bniedem mard u xorti ħażina għandu.
Il-bniedem ma jgħixx bil-ħobż biss.
Il-bniedem għandu bżonn jitma’ mhux biss ġismu iżda anke ruħu biex ikun f’saħħtu.
Il-bażwi jkun jaf x’riħ hu.
Dari kienu jemmnu li l-morda kienu jħossu r-riħ idur.
Il-bassas is-sogħla jonqsu.
Min ikun marid ikun diġà dgħajjef ħafna u bħal xejn jirkadi jew imur għall-agħar.
Jgħidu “Trid?” il-marid.
Għin lil min hu marid, iżda wkoll lil kull min tara fil-bżonn.
Id-duwa mhix xuwa.
Biex tfiq ikollok tieħu l-mediċina.
Id-duwa ogħla mix-xahar.
L-għajnuna soċjali li jagħti l-gvern kull xahar jaf ma tkunx biżżejjed biex tkopri l-ħtiġijiet ta’ min m’għandux ħafna flus. Duwa tfisser mediċina.
Ħawsla tajba, ġewnaħ miksur.
Hemm min jimrad, iżda xorta ma jaqtax l-aptit.
Għan-natura m’hemmx tabib.
In-natura dejjem tieħu l-perkors tagħha.
Għal ruħek aħseb li qed tmut dejjem; għal ġismek aħseb li ma tmut qatt.
Jeħtieġ li tieħu ħsieb is-saħħa spiritwali daqs is-saħħa fiżika.
Għajnejn morda ma jridux dawl.
Xi ħadd konxju mid-difetti tiegħu toqgħodx issemmihomlu.
Ġisem bla suf ma jkabbarx ġuf.
Raġel għandu jkun f’saħħtu biex jagħmel it-tfal.
Fid-dinja tajjeb tkun f’saħħtek, iżda mitt darba aħjar tkun rasek tilħaqlek.
Is-saħħa importanti iżda iktar importanti li tuża moħħok u tkun makakk.
Fejn tidħol ix-xemx ma jidħolx it-tabib.
Ix-xemx tagħtik is-saħħa u tbiegħed il-mard.
Aħjar is-saħħa mill-flus.
Is-saħħa ma tixtrihiex bil-flus.
Aħjar bl-aptit inkella bit-tabib.
Meta tkun f’saħħtek tkun f’aptitek.
Aħjar f’aptitek inkella b’tabibek.
Meta tkun f’saħħtek tkun f’aptitek.
Aħjar tħallas lill-furnar milli lit-tabib.
Dejjem aħjar tonfoq flusek fl-ikel milli biex tmur għand it-tabib.
Agħmel ħbieb mat-tabib qabel ma tkun marid.
L-għażliet it-tajba għal saħħtek għandek tagħmilhom qabel timrad.
Is-saħħa tkun taf kemm tiswa meta titlifha.
Għandek toqgħod attent għal saħħtek, għad jasal mument fejn titlaqlek.
Il-qwiel kollha, f’post wieħed.