il-qaddisin
Il-kalendarju tal-Maltin idur mal-qaddisin.
Nhar Santa Barbara ż-żara’ jikber għabara.
Fil-festa ta’ Santa Barbara, fl-4 ta’ Diċembru, it-tgħam (iż-żara’) jikber kemm suppost (għabara).
Nhar San Pawl it-temp iqalleb seba’ darbiet.
Fil-festa tal-Konverżjoni ta’ San Pawl, fil-25 ta’ Jannar, it-temp ikun instabbli ħafna.
Nhar San Mikiel l-alwetta tidher xi mkien.
Għall‑ħabta tal-festa ta’ San Mikiel, l‑alwetta (tip ta’ għasfur) tkun għadha tidher. San Mikiel jiġi fid-29 ta’ Settembru.
Nhar San Mattija żriegħ it-tomnija, u la mwaħħar u la bikrija.
F’San Mattija għandu jinżara’ l‑qamħ. It‑tomnija tirreferi għat‑tgħam u mwaħħra tfisser tard fl‑istaġun. San Mattija jiġi fl‑24 ta’ Frar.
Nhar San Girgor il-kaboċċi tiha lill-ħmar.
Sal-festa ta’ San Girgor, il-kaboċċi ma jkunux għadhom tajbin għall-ikel. San Girgor jiġi fit-12 ta’ Marzu.
Nhar San Ġużepp jidher il-buqrajq.
Lejn il-festa ta’ San Ġużepp, jibda jidher il-buqrajq (għasfur tal-ispeċi Caprimulgus europaeus). San Ġużepp jiġi fid-19 ta’ Marzu.
Nhar l-Imnarja l-bajd itir fl-arja.
Dari l‑prezz tal‑bajd kien jiżdied ġmielu lejn l-aħħar ta’ Ġunju minħabba li kien ikun hemm inqas provvista. L-Imnarja tiġi fid-29 ta’ Ġunju.
Nhar il-Vitorja n-nies kollha lbies u borja.
Fil-festa tal-Vitorja, is-Sengleani (jiġifieri n-nies mill-Isla) iħobbu jilbsu sabiħ u jħossuhom kburin. Il-Vitorja tiġi fit-8 ta’ Settembru.
Nhar il-Lunzjata tiġi l-bilbla u tmur l-alwetta.
Għall‑ħabta tal-Lunzjata, l-alwetta tisparixxi u tiġi l‑bilbla (dawn żewġ tipi ta’ għasafar). Il-bilbla tagħmel Malta minn Marzu sa Ottubru u l-alwetta tpassi fil-ħarifa. Il-Lunzjata tiġi fil-25 ta’ Marzu.
L-ewwel karità ma’ lħitek, jgħid San Pawl.
Aħseb f’ħaddieħor, mhux fik innifsek biss. (I)lħitek tirreferi għal geddumek.
Laqgħa tal-Vitorja toħroġ bil-bandiera u glorja, laqgħa tal-Kunċizzjoni xi darba taqa’ fil-kwistjoni.
Superstizzjoni fejn kienu jemmnu li jekk koppja tiltaqa’ fil-Vitorja, ir-relazzjoni tirnexxi; jekk tiltaqa’ fil-Kunċizzjoni, ma tirnexxix. Il-Vitorja tiġi fit-8 ta’ Settembru u l-Kunċizzjoni tiġi fit-8 ta’ Diċembru.
Jien bħal San Tumas; irrid nara b’għajnejja u mmiss b’idejja.
Ċerti nies ma jemmnux kulma jisimgħu, iridu l-provi.
Jekk toħroġ Santa Katerina, toħroġ il-Kunċizzjoni.
Jekk it-temp jippermetti li toħroġ Santa Katerina, mela jippermetti li toħroġ ukoll il-Kunċizzjoni. Santa Katerina tiġi fil-25 ta’ Novembru u l-Kunċizzjoni tiġi fit-8 ta’ Diċembru.
Jekk tagħmel ix-xita f’tar-Rużarju filgħodu tkun bikrija, jekk waranofsinhar tkun imwaħħra.
Meta x-xita tiġi fl-ewwel Ħadd ta’ Ottubru, jekk ikun filgħodu tagħmel ix-xita kmieni fl-istaġun u jekk filgħaxija tagħmel ix-xita tard fl-istaġun. Il-Madonna tar-Rużarju tiġi fis-7 ta’ Ottubru.
Jekk tagħmel ix-xita f’Santa Bibjana, iddum tagħmel xita erbgħin ġurnata.
Jekk lejn il-bidu ta’ Diċembru tagħmel ix-xita, din tibqa’ tagħmel għal erbgħin jum. Santa Bibjana tiġi fit-2 ta’ Diċembru.
Jekk taqa’ n-nida lejlet Santa Luċija, il-qoton jitrabba bla tbatija.
Jekk tagħmel in-nida lejn nofs Diċembru, dan ifisser li l-qoton jitrabba bla sforz. Santa Luċija tiġi fit-13 ta’ Diċembru.
Jekk is-silla f’San Mattija tkun bi tliet werqiet tintena tliet tinjiet.
Jekk lejn l-aħħar ta’ Frar is-silla jkollha tliet werqiet, ifisser li meta jasal żmienha se tkun abbundanti. San Mattija jiġi fl-24 ta’ Frar.
Iż-żara’ f’ta’ Katrini jrodd it-tgħam bla fini.
Il-ful għandu jinżara’ fl-aħħar ġimgħa ta’ Novembru biex irendi. Santa Katerina tiġi fil-25 ta’ Novembru.
Ix-xita għal Sant’Anna bikrija, jekk tagħmel, beraq u sajjetti fiha.
Meta tagħmel ix-xita lejn l-aħħar ta’ Lulju tkun bikrija, b’ħafna beraq u sajjetti. Sant’Anna tiġi fis-26 ta’ Lulju.
Ix-xita f’San Mark nar fl-art.
Ix-xita lejn l-aħħar ta’ April ma tagħmilx ġid lir-raba’. San Mark jiġi fil-25 ta’ April.
It-tin bejn Sant’Anna u San Ġakbu jbexxaq fommu.
It-tin jibqa’ tajjeb sal-aħħar ġimgħa ta’ Lulju. Sant’Anna tiġi fis-26 ta’ Lulju u San Ġakbu jiġi fil-25 ta’ Lulju.
Il-qamħ f’Santa Katrini, it-tiben u t-tgħam jagħtini.
Meta l-qamħ jinżara’ għal żmien Santa Katerina, ikollok prodott eċċellenti. Santa Katerina tiġi fil-25 ta’ Novembru.
Ħotba f’San Mark tpoġġik taħt l-art.
Superstizzjoni ta’ dari fejn kienu jemmnu li bħalma f’San Mark tagħmel ħafna xita li teqred l-uċuħ tar-raba’, bl-istess mod il-ħotba (meta kienu jlaqqgħu mara u raġel) kien hemm ċans kbir li ma tirnexxix.
Għal Santa Luċija l-jum jagħmel pass ta’ tarbija.
Lejn nofs Diċembru l-ġurnata terġa’ tibda titwal bil-mod il-mod. Santa Luċija tiġi fit-13 ta’ Diċembru.
Għal San Mikiel lesti l-gandlier.
Il-ġurnata tibda tiqsar fl-aħħar ta’ Settembru. San Mikiel jiġi fid-29 ta’ Settembru.
Għal San Luqa fiż-żara’ tistaħba għattuqa.
Jekk l-għattuqa jirnexxilha tistaħba wara l-qamħ, mela jkun kiber sew. San Luqa jiġi fit-18 ta’ Ottubru.
Għal San Anard iżra’ f’kull art.
Fi żmien San Anard qis li tiżra’ kull fejn tista’. San Anard jiġi fis-6 ta’ Novembru.
Għal San Anard ibża’ għall-art, għax it-tgħaffiġ jagħmlilha l-mard.
Fi żmien San Anard, tirfisx fuq il-ħamrija biex ma tagħmilx ħsara lill-ħxejjex. San Anard jiġi fis-6 ta’ Novembru.
Viva San Filep, la x-xitan irid hekk.
Ngħiduha lil xi ħadd li jkollna naqblu miegħu, anke jekk ma rridux.
F’San Silvestru ġedded il-kappestru.
Fl-aħħar ġurnata tas-sena għandek taħseb fir-riżoluzzjonijiet li tkun se tagħmel għas-sena ta’ wara. San Silvestru jiġi fil-31 ta’ Diċembru.
F’Santa Luċija l-jiem jitwalu b’pass ta’ tarbija.
Lejn nofs Diċembru l-ġurnata terġa’ tibda titwal bil-mod il-mod. Santa Luċija tiġi fit-13 ta’ Diċembru.
F’Santa Luċija jibdew l-irwiegel.
F’Santa Luċija l-bdiewa joqogħdu attenti għall-irwiegel. Santa Luċija tiġi fit-13 ta’ Diċembru.
Santa Barbara la deni u lanqas ħsara.
Santa Barbara teħlisna mir-ragħad u s-sajjetti. Santa Barbara tiġi fl-4 ta’ Diċembru.
Sant’Andrija nofs il-miżirgħa miżrugħa u nofs il-muna mitmugħa.
Lejn l-aħħar ta’ Novembru ż-żerriegħa tkun inżergħet kollha u ħafna mill-ikel li jkun maħżun (il-muna) ikun diġà wasal biex jispiċċa. Sant’Andrija jiġi fit-30 ta’ Novembru.
F’Sant’Andrija l-jiem jiqsaru b’pass ta’ tarbija.
Lejn l-aħħar ta’ Novembru tibda tħoss li l-ġurnata qed tiqsar. Sant’Andrija jiġi fit-30 ta’ Novembru.
Iżra’ l-ful f’Santa Katrini biex jagħmel bla fini.
Il-ful għandu jinżara’ fl-aħħar ġimgħa ta’ Novembru biex irendi. Santa Katerina tiġi fil-25 ta’ Novembru.
Santa Katrina lesti x-xbiek għal ġol-kantina.
Il-kaċċa tal-għasafar tkun waslet fi tmiemha lejn l-aħħar ta’ Novembru. Santa Katerina tiġi fil-25 ta’ Novembru.
Santa Katrina fora gallina.
Il-passa tal-gallina tkun spiċċat sal-aħħar ta’ Novembru. Il-gallina hija tip ta’ tajr (Scolopax rusticola). Santa Katerina tiġi fil-25 ta’ Novembru.
F’Santa Katrini l-Milied jibqagħlu xahar ġentili.
Xahar ikun għad fadal mill-festa ta’ Santa Katerina sal-Milied. Santa Katerina tiġi fil-25 ta’ Novembru.
San Martinek tajjeb, agħmel ħiltek biex il-lant ikunlek tajjeb.
Il-bidwi għandu jaħdem u jistinka f’Novembru biex igawdi wara. Il-lant jirreferi għan-negozju. San Martin jiġi fil-11 ta’ Novembru.
San Martin ikisser it-tin u Katarin tisqih mill-fin.
It-tin taċ-ċappa nikluh fl-ewwel ġimgħa ta’ Novembru u fit-tielet ġimgħa x-xita ssaqqi s-siġar tat-tin għall-istaġun ta’ wara. San Martin jiġi fil-11 ta’ Novembru u Santa Katerina tiġi fil-25 ta’ Novembru.
Is-sajf ta’ San Martin, il-biedja tifraħ bih.
It-temp sabiħ f’Novembru jagħmel tajjeb għall-biedja.
F’San Martin jitfgħu l-ixbiek fuq in-newl.
F’San Martin tasal fi tmiemha l-passa tas-summien. San Martin jiġi fil-11 ta’ Novembru.
F’San Martin jiftħu l-inbid u t-tin.
F’San Martin issib tixtri ħafna nbid u tin. San Martin jiġi fil-11 ta’ Novembru.
F’San Martin inkissru l-lewż, fil-Milied naqsmuh.
F’San Martin nieklu l-lewż, u fil-Milied naqsmuh mal-oħrajn bi mħabba. San Martin jiġi fil-11 ta’ Novembru.
F’San Anard l-isponsun ma jmiddx saqajh l-art.
Fil-bidu ta’ Novembru tkun għadha l-passa tal-għasafar, iżda għan-nassaba xorta diffiċli jaqbduh l-isponsun. San Anard jiġi fis-6 ta’ Novembru.
Sal-Qaddisin Kollha r-riħ jiġi bil-bolla.
Ir-riħ mill-Majjistral idum ġej sal-bidu ta’ Novembru. Il-Qaddisin Kollha tiġi fl-1 ta’ Novembru.
F’San Xmun iżra’ fin-niexef u fil-miblul.
Iż-żara’ għandha ssir sal-aħħar ta’ Ottubru, f’kull tip ta’ ħamrija. San Xmun jiġi fit-28 ta’ Ottubru.
F’San Luqa ż-żara’ tinħeba fih l-għattuqa.
Jekk l-għattuqa jirnexxilha tistaħba wara l-qamħ, mela jkun kiber sew. San Luqa jiġi fit-18 ta’ Ottubru.
Santa Tereża, il-bidwi jsuq il-ħmar bin-niggieża.
F’Ottubru l-bidwi għandu jaħrat l-għalqa kemm jiflaħ biex ir-raba’ jrendi. Santa Tereża tiġi fis-16 ta’ Ottubru.
F’San Mikiel lesti l-miċċa għall-gandlier.
Dari meta ma kienx hawn elettriku, f’San Mikiel ix-xemgħa kont tixgħelha kmieni għax jidlam malajr. Miċċa hija sulfarina. San Mikiel jiġi fid-29 ta’ Settembru.
San Mattew qtigħ ir-rummien u żriegħ it-tewm.
F’San Mattew għandu jinqata’ r-rummien u jinżara’ t-tewm. San Mattew jiġi fil-21 ta’ Settembru.
F’San Mattew iżra’ t-tewm.
F’San Mattew għandu jinqata’ r-rummien u jinżara’ t-tewm. San Mattew jiġi fil-21 ta’ Settembru.
San Bartilmew għandu l-muftieħ tax-xita.
Tibda x-xita lejn it-tielet ġimgħa t’Awwissu.
F’San Bartilmew aqta’ l-ħarrub u iżra’ t-tewm.
Lejn San Bert għandu jinqata’ l-ħarrub u jinżara’ t-tewm. San Bert jiġi fl-24 ta’ Awwissu.
Twelid f’Santa Marija jiġi msejjaħ għat-tiġrija.
F’Għawdex, it-tiġrijiet tal-bhejjem isiru nhar Santa Marija. Santa Marija tiġi fil-15 ta’ Awwissu.
Santa Marija żriegħ it-tomnija.
It-tgħam li jkun fadal għandu jinżara’ f’nofs Awwissu. Santa Marija tiġi fil-15 ta’ Awwissu.
Santa Marija jibdew l-għarajjex.
L-ewwel xita tkun mistennija f’nofs Awwissu. Santa Marija tiġi fil-15 ta’ Awwissu.
San Lawrenz ix-xahar tas-sħana.
Tagħmel ħafna sħana f’Awwissu. San Lawrenz jiġi fl-10 ta’ Awwissu.
F’San Ġwann tidħol l-għassa.
F’San Ġwann tispiċċa r-rebbiegħa u jibda s-sajf. San Ġwann jiġi fl-24 ta’ Ġunju.
Fid-Duluri tmur il-bilbla u tiġi l-alwetta.
Għall-ħabta tad-Duluri, il-bilbla tisparixxi u tiġi l-alwetta (dawn żewġ tipi ta’ għasafar). Id-Duluri tiġi ġimgħa qabel il-Ġimgħa l-Kbira.
San Mattija, iżra’ t-tomnija la mwaħħra u lanqas bikrija.
F’San Mattija għandu jinżara’ l-qamħ. It-tomnija tirreferi għat-tgħam u mwaħħra tfisser tard fl-istaġun. San Mattija jiġi fl-24 ta’ Frar.
F’San Mattija jekk ma ssibhiex filgħodu ssibha filgħaxija.
F’San Mattija għandu jinżara’ l-qamħ. It-tomnija tirreferi għat-tgħam u mwaħħra tfisser tard fl-istaġun. San Mattija jiġi fl-24 ta’ Frar.
Sant’Antnin itella’ l-qannata minn ġol-bir.
Sant’Antnin isiblek l-affarijiet kollha li tkun tlift.
Sant’Antnin isib il-ħwejjeġ mitlufin.
Sant’Antnin isiblek l-affarijiet kollha li tkun tlift.
Il-qwiel kollha, f’post wieħed.