Qwiel Maltin | Maltese Proverbs • ix-xemx

Xemx u xita Alla jaf meta.

Alla biss jaf x'hemm jistenniena fil-futur.

Ix-xemx miblula taħraq.

Ix-xemx li ma tħosshiex taħraq xorta waħda tieħdok u tagħmillek il-ħsara.

Xemx li ma ssaħħanx aħjar il-bard minnha.

Xemx li ma ssaħħanx ma fihiex gost. Aħjar il‑bard.

Xemx bajda tiġbed ix-xita.

Meta x-xemx tkun tidher bajda sinjal li tkun se tagħmel ix-xita.

Sebaħ fl-aħħar nhar il-ġahar.

Wieħed m'għandu qatt jitlef it-tama f'sitwazzjoni ħażina, bħal meta jisbaħ wara ġurnata mċajpra. Ġahar proprjament tfisser persuna li ma tarax sew.

Nhar ta’ Sibt, ħin jew ieħor għandha toħroġ ix-xemx.

Superstizzjoni li nhar ta' Sibt dejjem toħroġ ix-xemx, għax huwa jum il-Madonna u dan huwa l-jum li fih il-Madonna tnixxef il-ħrieqi tal-Bambin Ġesù.

Min jibża’ li jismar ma joqgħodx fix-xemx.

L-inkwiet m'għandekx xi tridu.

Mill-ksieħ u r-riħ jiġu l-għelejjel, mix-xemx u x-xita jsiru l-għelejjel.

Il-kesħa u r-riħ imarrdu l-uċuħ tar-raba' (l-ewwel tifsira ta' għelejjel - plural ta' għalla - hija mard), filwaqt li x-xemx u x-xita jagħmlulhom il-ġid (it-tieni tifsira ta' għelejjel hija wċuħ tar-raba').

M’hawn xejn ġdid taħt il-kappa tax-xemx.

Iż-żmien jgħaddi iżda ċ-ċiklu tad-dinja dejjem l-istess jibqa'.

Meta x-xemx tinżel fl-ixkora turi l-maltemp.

Meta x-xemx titgħatta bis-sħab (= l-ixkora) stenna l-maltemp.

Meta x-xemx issaħħan f’Jannar, ikollok biex fis-sajf timla d-dar.

Meta tagħmel ħafna xemx f'Jannar, it-tgħam jikber sew.

Meta titla’ x-xemx, titla’ għal kulħadd.

Fid-dinja ħadd ma hu iżjed speċjali minn ħaddieħor.

Meta titla’ x-xemx jgħibu l-kwiekeb.

Fil-ħajja jeħtieġ li tiffoka fuq dak li huwa tassew importanti; ix-xemx iġġib fix-xejn il-kwiekeb.

Meta tibda taqa’ l-werqa, ix-xemx taraha bis-serqa.

Ix-xemx tibda tistaħba wara s-sħab meta tibda l-ħarifa.

Meta qattus tara f’xi gallarija, għid li ħierġa x-xemx.

Il-qtates iħobbuha s-sħana tax-xemx u jmorru fiha meta toħroġ.

Jekk ma’ nofsinhar ix-xemx tkun safra bajdanija, aktarx tkun xita għal filgħaxija.

Jekk ix-xemx tkun safra bajdanija għall-ħabta ta' nofsinhar, wisq probabbli tagħmel ix-xita filgħaxija.

Ix-xemx titla’ u tinżel għal kulħadd.

Kulħadd indaqs fid-dinja, m'aħniex iżjed speċjali minn ħaddieħor.

Ix-xemx tar-rebbiegħa tibla’ bħall-belliegħa.

Ix-xemx li tagħmel fir-rebbiegħa tkun qawwija ħafna. Il-belliegħa hija mostru mitoloġiku Malti li jgħix bil-bjar, il-ġibjuni u l-għerien.

Ix-xemx minn filgħodu turik x’ġej.

Minn filgħodu tinduna x'tip ta' ġurnata se tkun. Bl-istess mod, it-tfal minn ċkunithom juruk x'karattru għandhom.

Ix-xemx ma titgħattiex bl-għarbiel.

Meta jsir xi ħażin kbir, diffiċli ħafna tgħattih.

Ix-xemx ma ddawwalx il-għami.

Min ma jridx jifhem, mhux ser jifhem.

Ix-xemx liżar l-art.

Is-sħana tax-xemx iżżomm l-art sħuna.

Ix-xemx issaħħan imma l-ebda borma ma tgħalli.

Trid taħdem u tistinka biex taqla' l-flus.

Ix-xemx bdiet kiefra u l-gavott ma jdoqqx iżjed fifra.

Proverbju storiku li juri li meta kien ikun ġej il-maltemp, l-ikreh baħri ta' fuq il-vapur (= il-gavott) kien jinżel idoqq il-fifra biex iwissi lil kulħadd. Meta ma kienx jinżel, kien ifisser li l-maltemp għadda.