In-nies li kapaċi jgħinu lil xulxin, jgħixu iżjed kuntenti u ma jħossuhomx waħedhom. Il-muna hija l-ħażna tal-ikel.
kategorija
l-ikel
Nhar l-Imnarja l-bajd itir fl-arja.
Dari l‑prezz tal‑bajd kien jiżdied ġmielu lejn l-aħħar ta' Ġunju minħabba li kien ikun hemm inqas provvista. L-Imnarja tiġi fid-29 ta' Ġunju.
Nannu xiħ bil‑kabozza u d-dulliegħ.
Meta raġel jixjieħ ma jagħmel xejn utli, ħlief jissaħħan bil‑kabozza (għamla ta' kowt) u joqgħod id‑dar jiekol.
Nagħġa biż-żgħar, lesti turtiera u n-nar.
Il-laħam tal-ħaruf huwa apprezzat ħafna.
Miskin, fqir u naqqar, għax f’ħeġma jibla’ ħobża d-dar.
Tant huwa fqir li l-ikel li għandu ma jxebbahx. Naqqar tfisser wieħed li jqanċeċ u ħeġma tfisser belgħa waħda.
Min m’għandux x’jiekol m’għandux x’jitma’.
Min mhux kapaċi jieħu ħsieb tiegħu nnifsu, mhux kapaċi jieħu ħsieb ħaddieħor.
Min jorqod bil-ġuħ joħlom bil-ftajjar.
Iktar ma jkollok xi ħaġa nieqsa li tkun tixtieq, iktar thewden u tiffissa fuqha.
Min jiekol il-laħma jeħtieġ imexmex l-għadma.
La intrigajt b'xi biċċa xogħol, agħmilha sew mill-bidu sal-aħħar.
Min jiekol il-ħarrub jagħmel il-ħatab.
Min ma jikolx tajjeb, jagħmel ħsara kbira lil ġismu u jimrad.
Min jiekol l-għads minn awlillejl minn waħda jara tnejn.
Superstizzjoni ta' dari li l-għads huwa ta' ħsara għall-vista.
Min jibla’ wisq imur f’qasir il-għomor.
Min jiekol iżżejjed, jiżdied ħafna fil-piż u minħabba l-ħsara li jagħmel lil ġismu, imut.
Min jaħdem jiekol sardina u min ma jaħdimx jiekol gallina.
L-għażżien jew min ma ħaqqux igawdi minn fuq dahar min jagħmel xogħlu sew.
Min jaħdem jaħġem.
Min jagħmel xogħol diffiċli fiżikament jeħtieġ jiekol sew. Jaħġem tfisser jibla' (l-ikel).
Min jaħdem fl-irqiq irid jiekol.
Min jagħmel xogħol tedjanti jew diffiċli fiżikament jeħtieġ jiekol sew.
Min jagħmel wisq għal żaqqu jispiċċa b’kiftejh mikxufa.
Min jonfoq ħafna flus għalxejn fl-ikel ma jkollux biex jagħmel affarijiet oħra.
Min jagħmel għal żaqqu jibqa’ bi spallejh mikxufin.
Min jonfoq ħafna flus għalxejn fl-ikel ma jkollux biex jagħmel affarijiet oħra.
Min ixarrab il-bakkaljaw jieklu.
Min jagħmel il-ħażin lil ħaddieħor, dak l-istess ħażin jiġi fuqu.
Min iħallas qabel ħut jinten jiekol.
Tħallasx wisq flus minn qabel għal dak li tkun ordnajt għax ix-xogħol ma jagħmluhulekx sew.
Min hu għajjur f’iklu, għajjur f’xogħlu.
Jekk trid tiekol tajjeb jeħtieġ li tmidd idejk u taħdem.
Min għandu l-faħam miblul kull xkumvata jaħsibha gremxul.
Min jaf li għandu xi ħaġa fuq il-kuxjenza jaħseb ħażin. L-ixkumvat huwa ħelu tradizzjonali Malti tal-Milied.
Min f’rokontu għandu l-barrada, jaf jidħaq b’sena farrada.
Min jaħżen l-ikel ma jkollux għalfejn jinkwieta meta tiġi sena ħażina għar-raba', bl-istess mod li min ifaddal il-flus isibhom meta jiġi żmien ħażin. Barrada hija ġarra.
Min fit-triq jiekol figolla lil żewġu jsib qalb il-folla.
Dari kienu jemmnu li jekk tiekol figolla fit-triq, issib l-imħabba ta' ħajtek.
Mhux kull min għandu snienu bojod jiekol il-ġobon.
L-apparenza tqarraq bik.
Mhux billi twaħħal l-ixkaffa, trid tqiegħed il-ħobż fuqha wkoll.
Għall-għamara u t-tiżjin fid-dar ukoll irid ikollok il-flus.
Meta tisma’ jgħajjat il-werżieq, tista’ tmur għall-għeneb u t-tiniet.
L-għeneb u t-tin jilħqu f'Awwissu, żmien li fih spiss tisma' l-ħoss tal-werżieq.
Meta tagħti lili u nagħti lilek, la taħraq nar u lanqas seffud.
Meta nagħtu rigal lil xulxin, niġu qisna ma tajna xejn. Seffud huwa virga tal-metall li tintuża fit-tisjir il-forn jew fuq in-nar.
Meta l-laħam hu ħażin, agħar jiġi l-brodu.
Mill-affarijiet il-ħżiena joħorġu affarijiet agħar.
Meta għandek maħbeż la żżidx ieħor, ħallih jaħbeż.
Meta jkollok furnata ħobż (= maħbeż) qiegħda tinħema, stennieha qabel tibda oħra, bl-istess mod li għandek taqbad biċċa xogħol oħra ladarba tlesti dik li għandek f'idejk issa.
Malta ħanina ħobża u sardina.
Malta maħbuba ħafna mill-Maltin, minkejja li r-riżorsi naturali tagħha huma limitati ħafna.
Ma tismax minni, ma tikolx ħobżi.
Jew tagħmel kif ngħidlek jiena, jew ma nqabbdekx tagħmel xogħol iżjed.
Aħjar taqtagħlu libsa milli tistiednu.
Lil min iħobb żaqqu tiffranka l-flus jekk tonfoqlu l-flus fil-ħwejjeġ milli fl-ikel.
L-ilma fil-bir ma jaqtax l-għatx.
Min hu finanzjarjament batut għandu bżonn l-għajnuna, imqar biex jixtri x'jiekol u jixrob.
L-ikel ma jiġix mix-xejn.
L-ikel bil-flus jinxtara, u trid taħdem għalihom.
L-ikel gosti, l-ilbies namuri u ż-żwieġ konġunturi.
Ma tistax tkun taf minn qabel kemm se jirnexxi ż-żwieġ, skont ix-xorti (= konġunturi).
L-ewwel terz inbid dejjem qares itiegħem.
Meta tibda biċċa xogħol, l-ewwel ftit dejjem jinħass diffiċli sakemm tikkarga.
L-ewwel il-pappa, imbagħad l-umpappa.
Ix-xogħol u l-istudju jiġu qabel kull divertiment. Il-pappa tirreferi għall-ikel fuq il-mejda u l-umpappa tirreferi għad-daqqa li niżfnu u niddevertu magħha.
La tibtell l-għetejba toħla l-ilbieba.
Malli tagħmel l-ewwel xita wara sajf twil, jibda jaqleb it-temp u l-ikel jibda jiġina itjeb. Tibtell l-għetejba tfisser li tixxarrab l-għatba tal-bieb, u l-ilbieba hija l-biċċa r-ratba tal-ħobż.
La tħallix il-qattus għassa mal-ħut.
Tafdax lil min taf li ma tistax toqgħod fuqu.
Lampuka mixwija tfakkrek fl-ikla xitwija.
Ottubru huwa l-istaġun tal-lampuki, u r-riħa tfuħ tal-lampuki mixwija tfakkarna li deħlin fil-ħarifa u x-xitwa.
La kiel il-laħma jeħtieġ imexmex l-għadma.
La intrigajt b'xi biċċa xogħol, agħmilha sew mill-bidu sal-aħħar.
Kul għal qalbek u imxi għal għajn in-nies.
Waħdek agħmel li trid, iżda man-nies imxi mal-kurrent.
Kollox sewwa sakemm il-ħobż ikun id-dar.
Sakemm għandek xogħol li qed iqallgħek x'tiekol, m'hemmx problema.
Kisra tal-art ħelwa u tal-baħar morra.
Ix-xogħol ta' fuq il-baħar huwa ferm iżjed diffiċli mix-xogħol fuq l-art. Kisra tirreferi għal kisra ħobż.
Kieku l-forn jara ħotobtu, ma kienx jaħmi ħobżu.
Tidħaqx bid-difetti ta’ ħaddieħor għax id-difetti tiegħek huma ferm akbar.
Kelma mal-ħbieb xorrox fil-qlieb.
Ladarba tgħid kelma ma tistax tiblagħha lura. Qlieb huwa l-plural ta' qaleb.
Jekk tagħmel il-kont, il-borma ma ssajjarx.
Ma tridx tagħti kas kemm tonfoq fl-ikel, għax jiswa ħafna flus.
Iż-żwieġ bħall-ħjar.
Ma tistax tkun taf minn qabel kemm se jirnexxi ż-żwieġ, bħal meta ma tkunx taf kemm hi tajba ħjara qabel taqsamha.
Iż-żwieġ dulliegħa.
Ma tistax tkun taf minn qabel kemm se jirnexxi ż-żwieġ, bħal meta ma tkunx taf kemm hi tajba dulliegħa qabel taqsamha.
Iż-żejt min jaħarqu u min jieklu.
Bħalma hawn min jaħraq (= jaħli) iż-żejt u min jużah (= jieklu), hawn min juża l-ħin tajjeb u hawn min jaħlih.
Iż-żaqq tieħu li tagħtiha.
Tonfoqx iżżejjed fl-ikel.
Iż-żaqq tal-bniedem hija ħela.
Tonfoqx iżżejjed fl-ikel.
Iż-żaqq ma fihiex ħġieġ.
Jekk trid ma tonfoqx ħafna flus l-ikel, ħadd mhu se jinduna.
Iż-żaqq bil-ħobż timtela.
Il-familja titmagħha bil-ħobż u l-ikel tajjeb, għalhekk jeħtieġ li tkun bil-għaqal u ma tberbaqx flusek.
Iż-żaqq aktar ma tagħtiha aktar trid.
Aktar ma tiekol, aktar jagħtik aptit li tkompli tiekol, għalhekk importanti l-moderazzjoni.
Ix-xebba li tiekol fit-triq ma ssibx tiżżewweġ.
Superstizzjoni: dari kienu jemmnu li xebba li tiekol fit-triq hija vulgari u b'hekk ħadd ma jkun irid jaf biha.
Itwal iż-żmien miz-zalzett.
Il-ħajja twila u tagħtik ċans tirmedja għall-iżbalji.
Imżaqq tajjeb isemmen.
L-ikel (= imżaqq) tajjeb iħaxxen.
Imċappas bid-demm u laħam ma jikolx.
Tagħmel ix-xogħol inti u ġieli tispiċċa ma tgawdi xejn minnu.
Il-wiċċ u t-tina ma jsirux bl-ilbies u ż-żina.
Il-ġisem jeħtieġ li jkun b'saħħtu permezz ta' ikel tajjeb u sustanzjuż, mhux bl-ilbies u x-xinxilli. It-tina tirreferi għall-warrani.
Il-pastizz m’għandux jinkiser qabel ma tkun tlieta.
Superstizzjoni Maltija fejn kienu jemmnu li biex tiekol il-pastizzi trid tkun grupp ta' tlieta.
Il-Milied iġib il-ħelu.
Fil-Milied ikollna diversi tipi ta' ħelu, bħall-kejk tal-Milied, il-pudina, eċċ.
Il-maħbeż meta tmissu jaqbeż.
Qis li tlesti x-xogħol li għandek bħalissa qabel ma tibda xogħol ieħor. Maħbeż huwa forn tal-ħobż.
Il-ħobż tal-fqir iebes.
Min m'għandux flus jgħix ħajja ta' tbatija.
Il-ħobż tih lil min jaf jieklu u x-xogħol lil min jaf jagħmlu.
Biex l-affarijiet isiru sew, agħti biċċa xogħol lil min għandu l-ħila jinqala' għaliha.
Il-ħmira żejda tħassar l-għaġina.
Iż-żejjed ma jagħmilx ġid.
Il-ħarifa tbiddel l-arja u l-ħalib jitla’ fl-ajru.
Dari kien ikun hawn inqas ħalib fil-ħarifa u b'hekk il-prezz kien jogħla (= jitla' fl-ajru).
Il-fula bnina tagħmel il-fatra tqila.
Il-ful huwa ikel li jxebbgħek u jżommok.
Il-ftira sħuna tajba.
Agħmel li għandek tagħmel mill-ewwel u taħlix żmien.
Il-frott la jkun misjur aqtgħu.
Agħmel xi ħaġa f'waqtha u tħallix iż-żmien jgħaddi.
Il-frawla saret u x-xebba ħmaret.
Il-ġmiel ta' frawla li tkun saret jitqabbel mal-ġmiel ta' tifla li tkun saret xebba.
Il-forn li jara ħotobtu ma jsajjarx ħobżu.
Tidħaqx bid-difetti ta’ ħaddieħor għax id-difetti tiegħek huma ferm akbar.
Il-borma ma ssirx mingħajr nar, lanqas l-art tagħti mingħajr bżar.
Jeħtieġ li l-ħamrija tiddemmel sew biex il-frott u l-ħaxix joħorġu sbieħ. Bżar tfisser demel.
Il-bniedem ma jgħixx bil-ħobż biss.
Il-bniedem għandu bżonn jitma' mhux biss ġismu iżda anke ruħu biex ikun f'saħħtu.
Il-bigilla saret u l-wiċċ tal-għalqa ħdaret.
Dari l-bigilla kienet tibda tinbiegħ għall-ħabta ta' Ottubru, u f'dan il-perjodu tkun bdiet sew is-sena tal-biedja.
Ħuta f’waqtha, u mhux fil-borma mlaqqta.
Il-ħut kulu eżatt kif issajru għax wara ma jibqax tajjeb.
Ħut ta’ bla rjus fis-suq iġib il-flus.
Fl-istaġun tal-lampuki (jiġifieri f'Settembru u Ottubru) il-ħut iż-żgħir ikun imfittex u jġib il-flus.
Ħu xi ħaġa fl-ewwel żjara li ġejt, biex ma jidħollix il-far.
Superstizzjoni: dari kienu jemmnu li meta tistieden lil xi ħadd għall-ewwel darba f'darek, jeħtieġ toffrilu l-ikel u dan għandu jaċċettah għax jekk le, jidħol spirtu ħażin f'għamla ta' far fid-dar u jġib il-fell (risq ħażin).
Ħu l-inbid biex isir ħall u mhux il-ħall biex isir inbid.
Jekk tiżżewweġ lil xi ħadd b'karattru sabiħ, hemm ir-riskju li fil-futur ma jibqax sabiħ; jekk tiżżewweġ lil xi ħadd b'karattru ikrah, dan żgur qatt mhu ser isir sabiħ.
Ħobż u basal u strieħ xħin tasal.
Qabel kienu jieqfu minn biċċa xogħol meta jlestuha biss, u mhux qabel. Kienet ħajja diffiċli.
Ħobż tax-xgħir, għasel f’dar il-fqir.
Min m'għandux flus ikollu jikkuntenta bi ftit.
Ħobż il-fqir gerbubi u trid tiġri biex tilħqu.
Min ma jaqlax biżżejjed flus diffiċli jgħajjex il-familja. Gerbubi tfisser tond.
Ħawsla tajba, ġewnaħ miksur.
Hemm min jimrad, iżda xorta ma jaqtax l-aptit.
Ħa l-qamħ u ħalla l-ħliefa.
Żamm l-aħjar għalih u ħalla l-laqx lil ħaddieħor.
Għonq bla ras, tina bla toqba u tifla bla mistħija la fihom ħajr u lanqas ħotba.
Mara bla pudur ta' min jaħrabha.
Għawdxi żokrati l-gremxul ħasbu kavati.
L-Għawdxin rgħiba ħafna. Kavati tfisser ftira.
Għarbiel irqiq trid għalih il-ħobż u d-dqiq.
Għax-xogħol li jirrikjedi ħafna ħin u logħob hemm bżonn tieħu paċenzja u tieħu ħsieb saħħtek.
Għall-fqir il-qamar musbieħ u l-basal tuffieħ.
Hemm min tant m'għandux biex li lanqas il-bażiku bħad-dawl (il-musbieħ) u l-ikel (it-tuffieħ) ma jaffordja.
Għalina l-Għid il-Kbir meta missierna jidboħ il-ħanżir.
Biż-żmien kollox jasal. Jidboħ tfisser joqtol.
Għalija kull imdawwar qagħaq.
Xorta għalija, mhix ser tagħmilli differenza.
Għal naqra melħ tħassarx il-borma.
Għal naqra, agħmel ix-xogħol sew.
Għajnejh ikbar minn żaqqu.
Il-gula tagħmel bih li jitfa' fil-platt iżjed milli jiflaħ jiekol.
Għajjur f’iklu, għajjur f’xogħlu.
Biex taqla' x'tiekol trid taħdem u tistinka.
Għaġin u torti u nbid bil-kwarti, u aħjar żaqqi minn żaqq marti.
Ċerti rġiel moħħhom biex jixxalaw u jiddevertu u lil marthom jinsewha.
Ġurdien xiħ ma jmissux il-ġobon.
L-esperjenza tal-ħajja tgħallmek tħaddem moħħok u tkun makakk.
Ġidra ta’ Jannar agħtiha ‘l-ħmar.
Il-ġidra tixrief f’Jannar u ma tkunx tajba għall-ikel.
Forn li biebu ma jingħalaqx, ħobżu ma jissajjarx.
Min hu ħalqu kbir jaqbad ipatpat mingħajr ma jaħseb fil-konsegwenzi.
Fl-aħħar tal-mazzita ssib il-qanċlita.
Wara li kollox ikun mar sew, fl-aħħar naqra jinqala' l-inkwiet.
Fl-aħħar tal-mazzita ssib iż-żbiba.
Wara li kollox ikun mar sew, fl-aħħar naqra jinqala' l-inkwiet.
Fejn hemm il-ftehim il-basal isir laħam.
Meta jintlaħaq ftehim l-impossibbli jsir possibbli.
Daqqa jmissek l-għadma u oħra l-laħma.
Fil-ħajja daqqa tiġik tajba u daqqa tiġik ħażina.
Dak li jidħol mill-gerżuma ‘l ġewwa kollu sewwa.
Bħalma l-bniedem jiekol biss ikel tajjeb, hekk ukoll jaf jagħżel it-tajjeb mill-ħażin.
Bil-ġmiel biss ma nimlewx żaqqna.
Fl-antik il-flus tad-dota kienu importanti ħafna fiż-żwieġ; is-sbuħija tal-mara ma kenitx biżżejjed.
Aħjar sbula minn għenba.
L-isbula tirreferi għall-ħobż u l-għenba tirreferi għall-inbid; l-ewwel ħu ħsieb l-essenzjali, imbagħad il-pjaċiri l-oħrajn.
B’mitt elf sena ħsieb ma tixtrix galletta.
L-inkwiet ma jwasslek imkien.
B’idek il-waħda agħġen u bl-oħra keċċi l-qattusa.
Meta tkun għaddej b'biċċa xogħol, ara li ma jkunx hemm min iħarbatlek kollox.
B’ħobża tagħmel mitt mil u b’mitt ħobża ma tagħmilx mil.
Meta kollox ikun miexi sew teħles malajr, iżda meta kollox jibda ġej bil-kontra, iddum ħafna iżjed.
B’Alla u ż-żaqq ma jidħaq ħadd.
Il-bniedem għandu bżonn lil Alla f'ħajtu, bħalma żaqqu għandha bżonn l-ikel biex jgħix.
Aktar tmut in-nies bix-xaba’ milli bil-ġuħ.
Iż-żejjed jagħmel ħsara daqs in-nieqes.
Aktar ma niekol, inqas nara.
Jekk tiekol l-ikel kollu li jkollok fil-platt ma tibqax tarah, bl-istess mod li jekk tonfoq ġidek kollu ma jifdallek xejn.
Aħjar tħallas lill-furnar milli lit-tabib.
Dejjem aħjar tonfoq flusek fl-ikel milli biex tmur għand it-tabib.
It-tfal bħall-flieles, inaqqru dejjem.
Tfal f'saħħithom jiftħu l-aptit u jieklu l-ħin kollu.
Aħjar kisra sewda d-dar milli għasel għand il-ġar.
Tajjeb li tkun kuntent b'li għandek minflok tiddependi fuq ħaddieħor jew tixtieq tiegħu.
Aħjar ħobż xott f’darek milli frisk għand ġarek.
Tajjeb li tkun kuntent b'li għandek minflok tiddependi fuq ħaddieħor jew tixtieq tiegħu.
Aħjar nagħmillek libsa nkella nitimgħek.
Lil min iħobb żaqqu tiffranka l-flus jekk tonfoqlu l-flus fil-ħwejjeġ milli fl-ikel.
F’San Martin jiftħu l-inbid u t-tin.
F’San Martin issib tixtri ħafna nbid u tin. San Martin jiġi fil-11 ta’ Novembru.
F’San Martin inkissru l-lewż, fil-Milied naqsmuh.
F’San Martin nieklu l-lewż, u fil-Milied naqsmuh mal-oħrajn bi mħabba. San Martin jiġi fil-11 ta’ Novembru.
Fil-Milied nieklu tliet darbiet.
Dari kienu jsumu lejliet il-Milied, u b’hekk l-għada kulħadd kien ipattilu bil-kbir.
F’San Martin inkissru l-lewż, fil-Milied naqsmuh.
F’San Martin nieklu l-lewż, u fil-Milied naqsmuh mal-oħrajn bi mħabba.
Fil-Milied il-lewż naqsmuh mal-bews.
F’San Martin nieklu l-lewż, u fil-Milied naqsmuh mal-oħrajn bi mħabba.
Mejju ħobża u sikkina għax kull ġid jagħtina.
F’Mejju jilħaq l-ewwel frott u nieħdu pjaċir bih.
Fellus ta’ Frar, brodu u fran.
L-għattuqa ta’ Frar tajba ħafna għall-ikel.
Il-qwiel kollha, f’post wieħed.